III AUa 1473/25

Wygrał powód

Sąd Apelacyjny w Gdańsku — III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

SA17 grudnia 2025·sentence

Ubezpieczenia społeczneInne

Podsumowanie AI

Sąd Apelacyjny w Gdańsku zmienił wyrok Sądu Okręgowego i ustalił, że P. K. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą od 1 listopada 2021 r. Spór dotyczył decyzji ZUS, który uznał, że ubezpieczona nie podlega ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia gabinetu kosmetycznego. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie, uznając brak dowodów na faktyczne prowadzenie działalności. Sąd Apelacyjny uznał jednak, że ubezpieczona faktycznie wykonywała działalność gospodarczą, mimo chorób i nieobecności, co potwierdziły zeznania świadków i dowody, w tym zatrudnienie zleceniobiorczyni, posiadanie kasy fiskalnej i zgłoszenia podatkowe.

Kluczowe kwestie prawne:

·ustalenie podstawy podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności gospodarczej
·ocena czy działalność gospodarcza jest faktycznie wykonywana

Wygenerowane przez AI, może zawierać błędy.

Sygn. akt III AUa 1473/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 grudnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	SSA Daria Stanek

Protokolant:	starszy sekretarz sądowy Angelika Czaban

po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie

sprawy P. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

o ustalenie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą

na skutek apelacji P. K.

od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt VII U 3818/22

1. Zmienia zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym i ustala, że P. K. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 listopada 2021 r.;

2. Zmienia zaskarżony wyrok w punkcie drugim i zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. na rzecz P. K. kwotę 360,00 (trzysta sześćdziesiąt 00/100) złotych z ustawowymi odsetkami wynikającymi z art. 98 §1^{(
1)} k.p.c. tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem I instancji;

3. Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. na rzecz P. K. kwotę 270,00 (dwieście siedemdziesiąt 00/100) złotych z ustawowymi odsetkami wynikającymi z art. 98 §1^{(
1)} k.p.c. tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Daria Stanek

Sygn. akt III AUa 1473/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 1 września 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. stwierdził, że P. K. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 listopada 2021 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wywiodła ubezpieczona, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej zmianę poprzez stwierdzenie, że od dnia 1 listopada 2021 r. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosił o jego oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ w całości potrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt VII U 3818/22 oddalił odwołanie (pkt I) i zasądził od ubezpieczonej P. K. na rzecz pozwanego kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za czas od dnia uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty (pkt II).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji. P. K. urodziła się (...), ma wykształcenie wyższe. Ubezpieczona jest magistrem kosmetologii w specjalności kosmetologia anti-anging.

Od dnia 1 marca 2015 r. prowadzi ona działalność gospodarczą pod nazwą (...) z siedzibą w G., ul. (...). Przeważającą działalnością jest obecnie działalność w zakresie pielęgnacji urody i pozostała działalność kosmetyczna. Status działalności – aktywny. W ramach swojej działalności od 2019 r. ubezpieczona prowadzi gabinet kosmetyczny(...), wcześniej od 2015 r. zajmowała się usługami w zakresie czystości. Działalność prowadzi w G., siedziba znajduje się przy ul. (...). Właścicielem budynku jest ojciec P. K. i użyczył jej go bezpłatnie na cel prowadzonej działalności. Ubezpieczona nie rozlicza kosztów związanych z lokalem w ramach prowadzonej działalności.

P. K. dokonała zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego i do ubezpieczenia zdrowotnego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą – ostatni dokument zgłoszeniowy ZUS ZUA z tego tyt. został przekazany do ZUS w dniu 3 grudnia 2018 r. z datą powstania obowiązku ubezpieczeń: 30 listopada 2018 r.

W złożonych w ZUS z tyt. prowadzenia działalności gospodarczej deklaracjach rozliczeniowych ZUS DRA za miesiące 11/2021 r. i 12/2021 r. ubezpieczona zadeklarowała podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 13.147,50 zł brutto. Po upływie dwóch miesięcy wystąpiła do ZUS o wypłatę zasiłku chorobowego.

P. K. otrzymała świadczenia z ubezpieczenia społecznego w następujących okresach:

- od 1 maja 2015 r. do 27 września 2015 r. zasiłek chorobowy,

- od (...) r. do (...) r. zasiłek macierzyński

- od 26 września 2016 r. do 16 stycznia 2017 r. zasiłek chorobowy

- od 13 marca 2017 r. do 17 marca 2017 r. zasiłek chorobowy

- od 18 marca 2017 r. do 22 marca 2017 r. zasiłek opiekuńczy

- od 23 marca 2017 r. do 28 sierpnia 2017 r. zasiłek chorobowy

- od 30 listopada 2018 r. do 16 stycznia 2019 r. zasiłek chorobowy

- od 17 stycznia 2019 r. do 20 stycznia 2019 r. zasiłek opiekuńczy

- od 21 stycznia 2019 r. do 27 stycznia 2019 r. zasiłek chorobowy

- od 28 stycznia 2019 r. do 3 lutego 2019 r. zasiłek opiekuńczy

- od 4 lutego 2019 r. do 17 lutego 2019 r. zasiłek chorobowy

- od 18 lutego 2019 r. do 26 lutego 2019 r. zasiłek opiekuńczy

- od 27 lutego 2019 r. do 17 marca 2019 r. zasiłek chorobowy

- od 18 marca 2019 r. do 20 marca 2019 r. zasiłek opiekuńczy

- od 21 marca 2019 r. do 10 kwietnia 2019 r. zasiłek chorobowy

- od 11 kwietnia 2019 r. do 14 kwietnia 2019 r. zasiłek opiekuńczy

- od 15 kwietnia 2019 r. do 3 maja 2019 r. zasiłek chorobowy

- od 4 maja 2019 r. do 12 maja 2019 r. zasiłek opiekuńczy

- od 13 maja 2019 r. do 5 lipca 2019 r. zasiłek chorobowy

- od 2 września 2019 r. do 1 marca 2020 r. zasiłek chorobowy

- od 2 marca 2020 r. do 24 lutego 2021 r. świadczenie rehabilitacyjne

- od 25 lutego 2021 r. do 23 marca 2021 r. zasiłek opiekuńczy

-od 24 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. zasiłek chorobowy

- od 1 kwietnia 2021 r. do 18 kwietnia 2021 r. zasiłek opiekuńczy

- od 19 kwietnia 2021 r. do 14 maja 2021 r. zasiłek chorobowy

- od 15 maja 2021 r. do 23 maja 2021 r. zasiłek opiekuńczy

- od 24 maja 2021 r. do 7 czerwca 2021 r. zasiłek chorobowy

- od 8 czerwca 2021 r. do 21 czerwca 2021 r. zasiłek opiekuńczy

- od 22 czerwca 2021 r. do 9 lipca 2021 r. zasiłek chorobowy

- od 10 lipca 2021 r. do 18 lipca 2021 r. zasiłek opiekuńczy

- od 19 lipca 2021 r. do 31 października 2021 r. zasiłek chorobowy

Do podstawy wymiaru świadczenia za powyższe okresy przyjęto podstawę wymiaru składek w kwocie 9.897,50 zł brutto.

Ponowne niezdolności do pracy zostały orzeczone na okresy:

- od 1 stycznia 2022 r. do 14 lutego 2022 r. zasiłek chorobowy

- od 15 lutego 2022 r. do 20 lutego 2022 r. zasiłek opiekuńczy

- od 21 lutego 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. zasiłek chorobowy

Do podstawy wymiaru świadczenia za powyższe okresy przyjęto podstawę wymiaru składek w kwocie 13.147,50 zł brutto.

Formą opodatkowania działalności gospodarczej (...) jest zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów ewidencjonowanych. Ponadto od 2017 r. podatnik zgłasza prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej – forma opodatkowania – podatek dochodowy od osób fizycznych (zasady ogólne). W okresie od 1 marca 2015 r. podatnik w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą złożył w (...) US w G. następujące deklaracje podatkowe:

1) za 2015 r. – PIT-28 wraz z zał. PIT 28A wykazano w zeznaniu przychód z dział. prowadzonej na własne nazwisko w wys. 28.460,00 zł; PIT-4R - deklaracja roczna o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy, PIT-11 inf. o dochodach wystawiony dla podatnika A. K.

2) za 2016 r. - PIT-28 wraz z zał. PIT 28A wykazano w zeznaniu wartości „zerowe”;

3) za 2017 r. - PIT-28 wraz z zał. PIT 28A wykazano w zeznaniu przychód z dział. prowadzonej na własne nazwisko w wys. 10.350,00 zł; PIT-6 deklaracja do wymiaru zaliczek podatku dochodowego od dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej ustalanych przy zastosowaniu norm szacunkowych; PIT-36 wykazano przychód z działów spec. prod. rolnej w wys. 44,00 zł i inne przychody z ZUS

4) za 2018 r. - PIT-28 wraz z zał. PIT 28A wykazano w zeznaniu wartości „zerowe”; PIT-6 deklaracja do wymiaru zaliczek podatku dochodowego od dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej ustalanych przy zastosowaniu norm szacunkowych; PIT-36 wykazano przychód z działów spec. prod. rolnej w wys. 86,00 zł i inne przychody z ZUS

5) za 2019 r. - PIT-28 wykazano w zeznaniu wartości „zerowe”; PIT-6 deklaracja do wymiaru zaliczek podatku dochodowego od dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej ustalanych przy zastosowaniu norm szacunkowych; PIT-36 wykazano przychód z działów spec. prod. rolnej w wys. 140,00 zł i inne przychody z ZUS

6) za 2020 r. - PIT-28 wykazano w zeznaniu wartości „zerowe”; deklaracja do wymiaru zaliczek podatku dochodowego od dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej ustalanych przy zastosowaniu norm szacunkowych; PIT-36 wykazano przychód z działów spec. prod. rolnej w wys. 139,00 zł i inne przychody z ZUS

Pomysł na stworzenie gabinetu powstał w 2018 r., wcześniej w 2017 r. ubezpieczona urodziła dziecko. Następnie pogorszył się stan jej zdrowia.

P. K. od 2019 r. leczy się onkologicznie. W grudniu 2021 r. trafiła do szpitala i następnie przeszła na zwolnienie lekarskie. W okresie od stycznia do czerwca 2022 r. miała wznowę nowotworu i źle się czuła. Od czerwca 2022 r. przechodziła chemioterapię. We wrześniu 2022 r. została zakwalifikowana do przeszczepu szpiku, następnie była hospitalizowana. Po przeszczepie dłuższy czas nie była aktywna zawodowo i polegała na pracowniku.

Oficjalnie zakończyła leczenie w grudniu 2022 r., kiedy został przeszczepiony jej szpik. W przypadku złego samopoczucia ubezpieczona przebywała na zwolnieniach lekarskich i wówczas gabinet był zamknięty, ale działalność nie została przez nią zawieszona.

Ubezpieczona zatrudniła J. S. w ramach umowy zlecenia do prowadzenia zabiegów kosmetycznych w Gabinecie (...) w trakcie swojej absencji chorobowej. Ubezpieczona uprzedzała zleceniobiorczynię w jakie dni ma się pojawiać w gabinecie. Początkowo J. S. głównie była odsyłana do innego gabinetu w P. do innego pracodawcy, który wcześniej ją zatrudniał. Pod koniec 2022 r. zaczęła pracować bardziej regularnie w gabinecie ubezpieczonej. Informowała ubezpieczoną o wykonanych przez siebie zabiegach telefonicznie.

Zakupy do gabinetu robiła wówczas J. S. za gotówkę pobraną z kasy i na bieżąco kontrolowała jakich konkretnych produktów brakuje. J. S. dbała również o porządek w gabinecie, robiła rozliczenie kasy, miesięczne rozliczenia oraz raporty kasowe. Zapisywała klientów na zabiegi oraz kontaktowała się z nimi.

J. S. i P. K. znają się również prywatnie. Wynagrodzenie J. S. miało być płatne gotówką.

Składki na ubezpieczenia społeczne i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe opłacała z konta osobistego. W przypadku utraty płynności finansowej w spłacie zobowiązań pomaga jej ojciec.

Ubezpieczona nie wróciła w pełnym wymiarze do pracy, ponieważ rozwinął się u niej zespół żyły głównej ponowotworowy.

W spornym okresie ubezpieczona nie prowadziła strony internetowej, ani nie stworzyła żadnego biznesplanu. Nie kontaktowała się samodzielnie z klientami, sporadycznie odwiedzała siedzibę gabinetu kosmetycznego. Ubezpieczona stworzyła jedynie profile gabinetu na mediach społecznościowych, z których wynika, że datą oficjalnego otwarcia gabinetu był 26 listopada 2022 r. P. K. założyła również z bratem (...) Sp. z o.o., natomiast głównie sprawami spółki zajmuje się brat.

Ubezpieczona w spornym okresie zajmowała się również samodzielnie dwójką dzieci. W 2024 r. urodziła trzecie dziecko. Dzieci są na wyłącznym utrzymaniu ubezpieczonej, ponieważ ojciec dzieci nie płaci alimentów. Jedynym źródłem utrzymania ubezpieczonej jest gabinet, dlatego też nawet w trakcie absencji chorobowej nie zawieszała działalności.

P. K. podjęła się prowadzenia hodowli psów wobec niskich dochodów gabinetu, które nie wystarczały na pokrycie zobowiązań finansowych oraz utrzymania rodziny. Ponadto ubezpieczona zaciągnęła kredyt konsumencki.

Ubezpieczona współpracuje z Biurem Rachunkowym (...)S.C. Od 2015 r. P. K. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jest opodatkowana zryczałtowanym podatkiem dochodowym. Ubezpieczona posiada od października 2021 r. kasę fiskalną. W miesiącach styczeń, sierpień, wrzesień, październik 2022 r. oraz styczeń 2023 r. nie wykazywała przychodów z tyt. prowadzonej działalności gospodarczej.

Ubezpieczona zatrudniała jedną osobę na umowę zlecenia w okresie od lutego do lipca 2022 r., od października do grudnia 2022 r. oraz od stycznia 2023 r. do nadal. Umowy sporządzane były co miesiąc przez pracowników biura rachunkowego na podstawie danych dostarczonych przez ubezpieczoną. Biuro nie jest w posiadaniu żadnej z tych umów za okres 2022 i 2023 r. Pracownicy biura na podstawie danych uzyskanych od ubezpieczonej sporządzali rachunki dla zleceniobiorczyni.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. pismem z 1 lipca 2022 r. wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie prawidłowości objęcia P. K. ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (...).

Ustalone wyżej okoliczności faktyczne były w znacznej części bezsporne i w tym zakresie nie wymagały przeprowadzenia postępowania dowodowego. Bezsporne były m.in. okoliczności dotyczące przebiegu postępowania przed pozwanym organem rentowym, przedmiotu wykonywania przez ubezpieczoną działalności gospodarczej. Poza sporem były również kwoty wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i chorobowe, a także fakt, iż ubezpieczona choruje przewlekle od 2019 r., a od 2017 r. urodziła troje dzieci. W tym czasie ubezpieczona nie zawieszała prowadzenia działalności gospodarczej nawet w trakcie chemioterapii, która uniemożliwiała jej pracę.

W tym miejscu Sąd Okręgowy zaznaczył, iż wydruk CEiDG, dokumentujący fakt zarejestrowania przez ubezpieczoną działalność gospodarczą jednocześnie jest wpisem do ewidencji działalności gospodarczej i korzysta jedynie z domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, domniemanie to może zostać obalone.

Nadto Sąd I instancji wziął również pod uwagę zeznania świadków J. S. oraz B. M. oraz samej ubezpieczonej P. K. – w zakresie uznanym za wiarygodne.

W tym miejscu Sąd Okręgowy wyjaśnił, że reguły dowodzenia w procesie cywilnym (art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c.) zobowiązują strony do wskazywania dowodów, z których wywodzą one skutki prawne. Zasada ta znajduje zastosowanie również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, których przedmiotem są odwołania od decyzji organów rentowych. Ogólna zasada rozkładu ciężaru dowodu jest regułą w znaczeniu materialnym, wskazującą, kto poniesie skutki nieudowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, natomiast art. 232 k.p.c. wskazuje, kto ponosi ciężar dowodu w znaczeniu formalnym, czyli „kto powinien przedstawiać dowody” (por. wyroki Sądu Najwyższego z 17 lutego 2006 r., V CSK 129/05 oraz z 8 marca 2010 r., II PK 260/09, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 15 kwietnia 2016 r., III AUa 1837/15). Należy też mieć na względzie, że na etapie postępowania sądowo-odwoławczego to nie organ ma udowadniać prawidłowość wydanej przez siebie decyzji, lecz strona ma udowodnić, że wskazane przez tą stronę w odwołaniu okoliczności faktycznie miały miejsce. Powyższa reguła oznacza także, że brak inicjatywy dowodowej strony odwołującej się lub niedostateczne wykazanie zasadności jej stanowiska co do zasady skutkować będzie oddaleniem odwołania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 5 kwietnia 2016 r., III AUa 1928/15). Zdaniem Sądu Okręgowego w przedmiotowej sprawie brak jest obiektywnych, jednoznacznych i przekonywających dowodów, które pozwoliłyby ustalić, że od 1 listopada 2021 r. P. K. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w formie prowadzenia gabinetu kosmetycznego.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest dokonanie weryfikacji trafności zawartego w spornej decyzji rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia przez pozwanego braku podstaw do objęcia ubezpieczonej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi oraz dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w związku z faktem wykonywania przez wnioskodawczynię pozarolniczej działalności gospodarczej.

Przechodząc do podstawy materialnoprawnej Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność. W myśl art. 11 ust. 1 tejże ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 12. Ustawa systemowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 podaje, iż za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.

W myśl art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584 j.t. ze zm.; uchylonej z dniem 30 kwietnia 2018 r.), działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Podobną definicję działalności gospodarczej zawierają przepisy ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 236). Zgodnie z art. 3 tej ustawy działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Z kolei w myśl art. 4 ust. 1 ustawy, przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą.

Jak wskazuje doktryna, zorganizowanie i ciągłość to kolejne cechy działalności gospodarczej. Powszechne rozumienie słowa „organizowanie” wskazuje, iż jest ono związane z przygotowaniem, zakładaniem (tak zob. wyrok WSA w Opolu z 7 maja 2008 r., I SA/Op 18/08). Zorganizowanie jako cecha działalności gospodarczej oznacza, że jej wykonywanie jest zaplanowane pod względem prawnym i faktycznym. Podmiot wykonujący działalność gospodarczą musi podjąć wiele czynności o charakterze organizacyjnym, których celem jest przygotowanie do wykonywania tej działalności. Zatem jako zorganizowanie działalności gospodarczej należy rozumieć czynności zmierzające do jej podjęcia i wykonywania. W piśmiennictwie wskazuje się na materialny i formalny aspekt zorganizowania działalności gospodarczej. Formalne zorganizowanie działalności gospodarczej należy rozumieć jako prawnie określony zakres obowiązków związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą. Należy tutaj zaliczyć rejestrację działalności gospodarczej, zgłoszenia podatkowe oraz statystyczne, obowiązki związane z ubezpieczeniem społecznym, konieczność prowadzenia działalności gospodarczej w określonej formie organizacyjno-prawnej, konieczność uzyskania określonych aktów administracyjnych, tj. koncesji, zezwolenia. Natomiast jeśli chodzi o warunki materialne, to wymienia się listę czynności organizacyjnych w zakresie uzyskania środków finansowych na podjęcie działalności gospodarczej, zatrudnienia pracowników, wynajęcia czy też zakupu lokalu. Te wszystkie wskazane czynności organizacyjne jednoznacznie przesądzają, iż działalność gospodarcza jest aktywnością, która nie ma charakteru przypadkowego (tak M. Szydło, Swoboda..., s. 50). Prowadzenie działalności gospodarczej to przecież proces polegający na stworzeniu odpowiednich warunków do jej wykonywania, a nie tylko faktyczne jej wykonywanie (wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 stycznia 2009 r., VII SA/Wa 1374/08). Zorganizowanie to zatem racjonalny proces obejmujący nie tylko czynności organizacyjne, lecz także te, które są zaliczane do przedmiotu działalności przedsiębiorcy (tak S. Koroluk [i in.], Ustawa..., red. A. Powałowski, 2009, s. 29) (Małgorzata Sieradzka, Komentarz do art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, Lex 2013).

Działalność gospodarcza to prawnie określona sytuacja, którą trzeba oceniać na podstawie zbadania konkretnych okoliczności faktycznych, wypełniających znamiona tej działalności lub ich niewypełniających. Prowadzenie działalności gospodarczej jest zatem kategorią obiektywną, niezależnie od tego, jak działalność tę ocenia sam prowadzący ją podmiot i jak ją nazywa oraz czy dopełnia ciążących na nim obowiązków z tą działalnością związanych, czy też nie. Sąd Najwyższy w uchwale z 23 lutego 2005 r., III CZP 88/04 stwierdził, że działalnością gospodarczą jest działalność wykazująca zawodowy, czyli stały, charakter, podporządkowanie regułom zysku i opłacalności (lub zasadzie racjonalnego gospodarowania) oraz uczestnictwo w działalności gospodarczej (w obrocie gospodarczym).

Zarobkowy charakter działalności stanowi podstawową, konstytutywną cechę działalności gospodarczej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2013 r., I UK 604/12). Dana działalność jest zarobkowa, jeżeli jest prowadzona w celu osiągnięcia dochodu („zarobku”) - rozumianego jako nadwyżka przychodów nad nakładami (kosztami) tej działalności. Brak przedmiotowej cechy przesądza, iż w danym przypadku nie można mówić o działalności gospodarczej (w rozumieniu art. 2 o swobodzie działalności gospodarczej). Działalność pozbawiona tego aspektu jest działalnością charytatywną, społeczną, kulturalną i inną (określaną mianem non profit) (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2008 r., II FSK 789/07; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9 sierpnia 2016 r., III AUa 530/16). Działalność prowadzona niezarobkowo, nawet jeżeli będzie jednym z rodzajów działalności wyspecyfikowanej w rozumieniu art. 2 ustawy, nie może być uznana za działalność gospodarczą (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2004 r., II SA 3673/03).

Co istotne, pojęcie gospodarczej działalności usługowej nie pozwala przyjąć, że stałe wykonywanie rodzajowo jednej umowy (usługi) i dla jednego podmiotu nie może być działalnością gospodarczą. Brak jest także podstaw do ingerowania w sposób prowadzenia i wykonywania tej działalności, w szczególności do stwierdzenia, że skoro umowy menedżerskie mają być wykonywane tylko osobiście, to wobec tego nie stanowią prowadzenia działalności gospodarczej (wyrok Sądu Najwyższego z 4 listopada 2014 r., I UK 103/14).

W kontekście do przytoczonej definicji Sąd Okręgowy wskazał również, iż zarobkowy charakter stanowi podstawową, konstytutywną cechę działalności gospodarczej (wyrok Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2013 r., I UK 604/12). Celem wprowadzenia przesłanki ciągłości działalności było wyłączenie z definicji działalności gospodarczej czynności jednorazowych. Jednakże przesłanki tej nie należy utożsamiać z koniecznością wykonywania działalności bez przerwy. Istotny jest zamiar powtarzalności określonych czynności celem osiągnięcia dochodu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 kwietnia 2011 r., II OSK 333/11).

Sąd Najwyższy w uchwale z 6 grudnia 1991 r., III CZP 117/91, wskazał specyficzne cechy działalności gospodarczej, tj.: zawodowy, a więc stały charakter, związaną z nią powtarzalność podejmowanych działań, podporządkowanie zasadzie racjonalnego gospodarowania, uczestnictwo w obrocie gospodarczym. Nadto należy wskazać, iż dla pozytywnej oceny jej żądania nie ma decydującego znaczenia sama rejestracja działalności gospodarczej. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana, należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu w ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana, jako prowadząca taką działalność (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 29 stycznia 2013 r., III AUa 802/12).

Z kolei art. 13 ust. 1 ustawy systemowej wskazuje, iż obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: pracownicy - od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne prowadzące działalność pozarolniczą - w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Skoro w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 odczytywanych w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 powołanej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia podlegają osoby prowadzące działalność na podstawie przepisów o działalności gospodarczej, przeto czasowe granice prowadzenia tej działalności oraz podlegania z tego tytułu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego co do zasady wyznacza wpis do ewidencji działalności gospodarczej (rejestru przedsiębiorców), dokonywany i wykreślany na zasadach przewidzianych w obowiązujących w spornym okresie czasu przepisach ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 14 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy wynika, że przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Przez podjęcie działalności gospodarczej w rozumieniu wskazanych przepisów niewątpliwie należy rozumieć legalne rozpoczęcie jej wykonywania (prowadzenia), które w rzeczywistości może, ale nie musi zbiegać się z datą wskazaną w ewidencji (rejestrze). Ma to istotne znaczenie dla powstania obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, gdyż art. 13 pkt 4 ustawy systemowej nie odsyła do okresu, w którym działalność gospodarcza była zaewidencjonowana (zarejestrowana), ale posługuje się pojęciem rozpoczęcia i zaprzestania jej wykonywania. Z tego względu w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że obowiązek ubezpieczenia wynika z faktycznego rozpoczęcia działalności i jej prowadzenia na podstawie wpisu do ewidencji (rejestru), natomiast kwestie związane z jej formalnym zarejestrowaniem i wyrejestrowaniem mają znaczenie wyłącznie w sferze dowodowej, nie przesądzają natomiast same w sobie o podleganiu obowiązkowi ubezpieczeń społecznych (por. np. wyroki z 31 marca 2000 r., II UKN 457/99; z 21 czerwca 2001 r., II UKN 428/00; z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05; z 23 marca 2006 r., I UK 220/05 i orzeczenia w nich powołane). Inaczej rzecz ujmując, wpis do ewidencji lub rejestru ma charakter deklaratoryjny i stwarza jedynie obalane domniemanie, że działalność gospodarcza była rzeczywiście podjęta i prowadzona w okresie nim objętym.

W ocenie Sądu Okręgowego, okoliczności sprawy uzasadniają przekonanie, iż wnioskodawczyni faktycznie nie wykonywała w spornym okresie (od 1 listopada 2021 r.) działalności gospodarczej. W konsekwencji, nie można było uznać, iż odwołująca podlegała z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Zdaniem Sądu I instancji, całokształt okoliczności ustalonych w sprawie świadczy o tym, iż podjęcie w ramach tych okoliczności prowadzenia przez P. K. pozarolniczej działalności gospodarczej miało na celu jedynie doprowadzić do nabycia przez ubezpieczoną prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego z tytułu choroby i macierzyństwa – co, jak przyjmuje judykatura, samo w sobie jest dopuszczalne, jednakże w realiach niniejszej sprawy nie pozwala na przyjęcie, aby działanie takie mieściło się w ustawowym pojęciu wykonywania działalności gospodarczej.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie i wnikliwie przeanalizowanego materiału dowodowego, który Sąd Okręgowy uznał za wystarczający do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych, Sąd uznał stanowisko pozwanego organu za prawidłowe.

Sąd Okręgowy na marginesie wskazał, iż w jego ocenie ubezpieczona P. K., z uwagi na dotychczasowe dochody z tyt. świadczeń, podjęła w 2021 r. działania mające w jej ocenie świadczyć o dalszym wykonywaniu działalności ze z góry ustalonym i przewidywalnym założeniem, iż otrzyma zwiększone świadczenia po zwiększeniu podstawy wymiaru składek do kwoty 13.147,50 zł, jednocześnie nie mając możliwości finansowych opłacania takich składek.

Jak zostało wskazane wyżej, podjęcie działalności gospodarczej wymaga zachowania określonych warunków, których spełnienie nadaje temu przedsięwzięciu legalny charakter. Niewątpliwie przesłanką legalności jest złożenie wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (w której to ewidencji P. K. figuruje). Z przedstawionego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż wnioskodawczyni złożyła taki wniosek i zadeklarowała rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej od 2015 r. początkowo w zakresie czystości, a następnie założyła gabinet kosmetyczny, zgłosiła się do ubezpieczenia społecznego. Jednocześnie z historii otrzymanych świadczeń bezsprzecznie wynika, iż w okresie od 2 września 2019 r. do 31 października 2021 r. ubezpieczona pobierała świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek chorobowy i opiekuńczy. Mimo dokonania zgłoszenia, należało uznać, iż w spornym okresie faktycznie nie prowadziła tej działalności w rozumieniu ww. przepisów.

Sąd Okręgowy podkreślił, iż rozpoczęcie działalności gospodarczej powinno być działaniem konsekwentnym i przemyślanym pod względem organizacyjnym, technicznym, ekonomicznym, finansowym, marketingowym, handlowym itd., a powyższym warunkom nie odpowiadają działania podjęte przez wnioskodawczynię w spornym okresie.

Sąd I instancji zważył, że ubezpieczona nie miała opracowanego planu działania, czy też racjonalnych założeń tej działalności; nie przedstawiła też wyliczeń, jakimi miała się kierować tworząc gabinet kosmetyczny i nie pozyskiwała w spornym okresie klientów. Nie uszło przy tym uwadze Sądu, iż ubezpieczona wskazywała na opłacanie zadeklarowanych składek również z pomocą rodziny. Ubezpieczona nie dokonywała również żadnych zakupów związanych z prowadzoną działalnością. W tych okolicznościach trudno dać wiarę, że wnioskodawczyni w spornym okresie prowadziła działalność z zamiarem jej rzeczywistego prowadzenia; celem bowiem prowadzenia działalności jest zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego osiąganie zysku, a wnioskodawczyni nie wskazywała innego celu prowadzenia działalności. Jednocześnie prowadzi działalność w zakresie hodowli psów, która przynosi jej dochody umożliwiające opłacenie składek na ubezpieczenia społeczne. W tym miejscu, zdaniem Sadu Okręgowego, zaznaczenia wymagało, że z tytułu prowadzenia spornej działalności gospodarczej P. K. nie wykazała prawie żadnego dochodu. Oczywiście można przez początkowy okres dopłacać do prowadzonej przez siebie działalności, aby kontynuować ją w późniejszym okresie, jednak i w takim przypadku musiałoby istnieć racjonalne wytłumaczenie takiego działania, którego wnioskodawczyni nie przedstawiła. Ponadto, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał Sądowi podstaw i nie dostarczał przekonujących dowodów na to, by skarżąca w spornym okresie prowadziła czynności przygotowawcze takie jak zabieganie o klientów, zamieszczanie ogłoszeń – a zatem podjęła jakąkolwiek aktywność, która umożliwiła by jej pozyskanie zleceń na usługi. O prowadzeniu działalności gospodarczej przez ubezpieczoną zdaniem Sądu Okręgowego nie świadczy również materiał dowodowy w postaci kilku faktur czy raportów fiskalnych.

Całość ustalonych okoliczności pozwoliła Sądowi Okręgowemu przyjąć, iż opisane powyżej działanie ubezpieczonej w postaci opłacania składek przy obiektywnym i ewidentnym braku możliwości i środków finansowych na ich pokrywanie w jakimkolwiek dłuższym okresie czasu, nosi znamiona braku zachowania ekwiwalentności pomiędzy wpłatami z tytułu składek, a uzyskiwanymi na tej podstawie świadczeniami. Zarejestrowana przez wnioskodawczynię działalność gospodarcza – której wykonywanie w rzeczywistości się nie odbywało od listopada 2021 r., a jedynie podjęto kilka czynności, które miały to pozorować – nie mieści się w kategorii działalności zawodowej, wykonywanej w sposób zorganizowany i ciągły, a przede wszystkim z uchybieniem i naruszeniem zasad racjonalnego gospodarowania. Było to działanie konsekwentne, przemyślane i zaplanowane ekonomicznie oraz organizacyjnie.

Zdaniem Sądu I instancji czynności podjęte przez odwołującą świadczyły co najwyżej o zamiarze pozorowania wykonywania działalności gospodarczej, a nie o faktycznym podjęciu zleceń i wykonywania usług z zamiarem pozyskiwania w ten sposób środków utrzymania. Jak wskazano wyżej, ubezpieczona w zasadzie nie poczyniła żadnych przygotowań organizacyjnych. Działalność nie miała charakteru zorganizowanego, nie była ciągła ani zarobkowa, gdyż deklarowany przez ubezpieczoną dochód, a właściwie strata nie wystarczałby nawet na opłacenie składek na ubezpieczenia społeczne.

Podsumowując, Sąd Okręgowy na podstawie oceny materiału dowodowego, w świetle zasad doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania uznał, iż od 1 listopada 2021 r. wykonywanie pozarolniczej działalności gospodarczej przez ubezpieczoną P. K. nie miało wymaganego definicją ustawową charakteru i w rezultacie stanowiło działanie pozorne zorientowane wyłącznie na cel w postaci uzyskania po urodzeniu dziecka świadczeń związanych z macierzyństwem, a następnie zasiłku opiekuńczego i chorobowego.

Z powyżej wskazanych względów, uznając odwołanie ubezpieczonej P. K. za nieuzasadnione, Sąd Okręgowy na mocy art. 477^{(
14)} §1 k.p.c. w zw. z powołanymi wyżej przepisami oddalił odwołanie skarżącej.

Apelację od powyższego wyroku wywiodła ubezpieczona zaskarżając go w całości, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postepowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.

a) art. 233 §1 k.p.c. w zw. z art. 245 k.p.c. polegające na wadliwej ocenie materiału dowodowego w postaci znajdujących się w aktach sprawy oraz aktach ubezpieczeniowych umów zlecenia zawartych z J. S., oświadczenia z dnia 30 września 2022 r., karty umów/wypłat jednorazowych J. S., zeznań świadka J. S., B. M. oraz ubezpieczonej P. K. w zakresie w jakim poświadczały one nawiązanie i wykonywanie umowy zlecenia przez J. S. od października 2021 r., co doprowadziło do błędnego ustalenia, iż J. S. rzeczywiście wspomagała prowadzenie działalności ubezpieczonej dopiero po wszczęciu postępowania przez organ rentowy;

b) art. 233 §1 k.p.c. w zw. z art. 245 k.p.c. polegające na wadliwej ocenie materiału dowodowego w postaci zeznań ubezpieczonej P. K., zeznań świadka B. M., zeznań świadka J. S., zestawień przychodów, zeznań PIT-28, znajdujących się w aktach ubezpieczeniowych faktur VAT za produkty do pracy, faktur VAT za usługi marketingowe - wykonanie wizytówek i voucherów, faktury VAT za zakup kasy fiskalnej oraz raportów fiskalnych z kasy, faktur VAT za usługi wykonywane przez firmę ubezpieczonej na rzecz (...), zrzutu ekranu z datą utworzenia strony na portalu F., a nadto informacji powszechnie dostępnych w myśl art. 228 §2 k.p.c. tj. stron promujących działalność ubezpieczonej na portalach F. ( (...) ), I. ((...)) oraz portalu (...) co doprowadziło do błędnego ustalenia, iż P. K. ad 1 listopada 2021 r. nie wykonywała pozarolniczej działalności gospodarczej;

powyższe uchybienia doprowadziły do błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na przyjęciu, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu albowiem od 1 listopada 2021 r. wykonywanie pozarolniczej działalności gospodarczej przez ubezpieczoną P. K. nie miało wymaganego definicją ustawową charakteru i w rezultacie stanowiło działanie pozorne zorientowane wyłącznie na cel w postaci uzyskania po urodzeniu dziecka świadczeń związanych z macierzyństwem, a następnie zasiłku opiekuńczego i chorobowego.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 58 §1 k.c. i art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich błędne zastosowanie i bezpodstawne stwierdzenie, iż ubezpieczona od l listopada 2021 r. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Mając na uwadze powyższe zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, że P. K. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od l listopada 2021 r. oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

W uzasadnieniu apelacji skarżąca wskazała, że od początku prowadzenia działalności gospodarczej zadeklarowała kwotę podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne na maksymalnym wyznaczonym przez ustawę poziomie.

W trakcie prowadzonych czynności kontrolnych ZUS Oddział w G. potwierdził zasadność zgłoszenia ubezpieczonej od dnia l marca 2015 r. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Ubezpieczona w okresach od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...)r. korzystała z zasiłku macierzyńskiego.

Za niezgodne z zasadami logiki należało uznać ustalenie Sądu meriti, iż wykonywanie przez P. K. pozarolniczej działalności gospodarczej od listopada 2021 r. stanowiło działanie pozorne zorientowane wyłącznie na cel w postaci uzyskania po urodzeniu dziecka świadczeń związanych z macierzyństwem, a następnie zasiłku opiekuńczego i chorobowego, bowiem ubezpieczona zakończyła korzystanie z zasiłku macierzyńskiego 3 lata przed spornym okresem.

Ubezpieczona będąc w pierwszej ciąży - 29 czerwca 2015 r. uzyskała tytuł magistra kosmetologii. Już w trakcie drugiego urlopu macierzyńskiego podjęła próbę przebranżowienia. 26 lipca 2018 r. utworzyła stronę na F., która do dnia dzisiejszego widnieje i jest na bieżąco aktualizowana. Obserwuje ją ponad 1000 osób. Równolegle ubezpieczona prowadzi profit na I., który obserwuje ponad 2600 osób.

W 2022 r. prowadzony przez nią gabinet przeszedł generalny remont. Wraz z wdrożeniem nowej kampanii marketingowej, ubezpieczona - z polecenia agencji marketingowej usunęła z social mediów wszystkie poprzednie treści, które często nawiązywały do jej leczenia onkologicznego. Powyższe uznać należy za logiczne, zgodne zasadami rebrandingu i doświadczenia życiowego. Na stronie tej nadal widnieją jednak treści począwszy od 2019 r. W 2022 r. po otwarciu gabinetu po remoncie, wdrożono system B.. W październiku 2023 r. zorganizowano event celebrujący 5 urodziny gabinetu.

Wbrew stanowisku Sądu I instancji swój pomysł na prowadzenie działalności wdrażała i rozwijała już od 2018 r., nie zaś od listopada 2021 r. Skarżąca zwróciła uwagę, że żaden obowiązujący przepis prawa nie nakłada na przedsiębiorcę obowiązku sporządzenia biznesplanu.

Bezspornym było, iż ubezpieczona od początku prowadzenia działalności korzysta z uproszczonej formy opodatkowania, jaką jest ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Podatek w formie ryczałtu płaci od przychodów z działalności gospodarczej, czyli wpływów ze sprzedaży towarów lub usług, niepomniejszonych o żadne koszty tej działalności. Tym samym nie ewidencjonuje ona takich kosztów i nie prowadzi Księgi Przychodów i Rozchodów. Nie oznacza to jednak, iż kosztów takich nie ponosi.

Ubezpieczona wyjaśniła, że w listopadzie 2021 r. posiadała stronę na F. (nota bene tożsamą funkcje co strona internetowa), konto na I., wizytówki, polecała swoje usługi na grupach społecznościowych na portalach internetowych oraz korzystała z popularnej w branży strategii marketingowej marketingu szeptanego. Tym samym usługi swoje reklamowała.

Ubezpieczona od zakończenia korzystania z urlopu macierzyńskiego do dnia dzisiejszego konsekwentnie rozwija prowadzony gabinet kosmetyczny.

Przyjęta przez organ rentowy jak również Sąd meriti argumentacja, iż z uwagi na chorobę i obowiązki związane z macierzyństwem ubezpieczona nie mogła wykonywać działalności w sposób ciągły, dyskryminuje ubezpieczaną jako matkę, przedsiębiorcę oraz osobę leczącą się onkologicznie. Przeczy przy tym podstawowej idei systemu zabezpieczeń społecznych. Faktem jest, iż ubezpieczona z uwagi na chorobę onkologiczną w okresach zaostrzenia choroby nie mogła w pełni poświęcić się prowadzonej działalności. Jako osoba młoda, chcąca pracować i rozwijać się w wyuczonym zawodzie w 2018 r. - tj. w momencie w którym podjęła decyzje o zmianie przedmiotu prowadzonej działalności, nie mogła zakładać, iż już w 2019 r. zostanie zdiagnozowany u niej chłoniak śródpiersia. Ubezpieczona została poddana leczeniu onkologicznemu, w tym chemioterapii i radioterapii. Na dzień dzisiejszy zakończyła leczenie. W okresie otrzymania diagnozy ubezpieczona regularnie współpracowała z (...) w P. gdzie wykonywała usługi szkoleniowo-kosmetyczne. Chcąc utrzymać współpracę w październiku 2021 r. zawarła pierwszą umowę zlecenia ze studiująca wówczas J. S.. Ubezpieczona zlecała J. S. wykonywanie usług zarówno u K. Z., z która J. S. już wcześniej pracowała, jak również usług w gabinecie na U.. Z czasem - wraz z rozwojem działalności - J. S. przejęła szerszy zakres obowiązków. Współpracowała przy tym ubezpieczoną do maja 2025 r. Mając na uwadze, iż świadek współpracowała z ubezpieczoną przez prawie 4 lata, poznały się one również prywatnie. Z okoliczności tej, Sąd meriti wywiódł przy tym błędne wnioski, iż strony mogły zawrzeć umowę dla pozoru. W chwili zawarcie pierwszej umowy strony nie znały się a świadek jako zleceniobiorca została polecona ubezpieczonej przez K. Z..

Dalej skarżąca zauważyła, iż to biuro księgowe przygotowało dla ubezpieczonej wzór umowy zlecenia oraz rachunki do umowy. Ubezpieczona w toku niniejszego postępowania, dla potwierdzenia łączącego ją ze świadkiem stosunku zlecenia, przedstawiła karty wypłat J. S.. Ponadto ubezpieczona nie sprawowała szerokorozumianego „nadzoru płatnika nad pracownikiem”. W zawartej przez strony umowie zlecenia z dnia 1 października 2021 r. w §2 ust. 2 wprost wskazano, iż - Zleceniobiorca nie jest podporządkowany Zleceniodawcy.

Faktem jest, że przychód z prowadzonej przez ubezpieczoną w spornym okresie tj. od listopada 2021 r. działalności nie pokrywał kosztów działalności, w tym ubezpieczenia społecznego. Opłacanie przez ubezpieczoną składek od wyższej podstawy nie może jednak stanowić argumentu za przyjęciem, iż ubezpieczona w rzeczywistości nie wykonywała działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na apelację pozwany organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasadzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja ubezpieczonej jest zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była kwestia, czy P. K. podlega ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej
od 1 listopada 2021 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego we wskazanym powyżej zakresie Sąd Okręgowy przekroczył granice swobodnej oceny dowodów – art. 233 §1 k.p.c., a w konsekwencji - poczynił nieprawidłowe ustalenia faktyczne, co z kolei skutkowało naruszeniem przepisów prawa materialnego. Kognicja sądu II instancji obejmuje rozpoznanie sprawy w taki sposób, w jaki mógł i powinien rozpoznać sprawę sąd I instancji, dlatego sąd ten nie może poprzestać jedynie na zbadaniu zarzutów apelacyjnych, lecz powinien poczynić własne ustalenia i ocenić je przez zastosowanie prawa materialnego. Sąd odwoławczy orzeka w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, dokonując na nowo jego własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych w postępowaniu przed sądami obu instancji dowodów. Jako Sąd merytoryczny, bazując na tym samym materiale dowodowym, co Sąd I instancji, Sąd odwoławczy może czynić własne, odmienne ustalenia.

Przypomnieć wypada, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność. Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 12 ust. 1 ustawy systemowej). Natomiast dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 7b, 8 i 10 (art. 11 ust. 2 ustawy systemowej). Na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy systemowej obowiązek ubezpieczenia powstaje z dniem rozpoczęcia działalności rodzącej obowiązek ubezpieczenia do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. W art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej wskazano, iż za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą uważa się osobę prowadzącą tę działalność na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych.

Mając na względzie powyższe, rozważania w spornej między stronami kwestii należy odnieść do treści przepisów określających definicję działalności gospodarczej.

Z rozpoczęciem działalności gospodarczej ściśle łączy się również obowiązek wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Wpis ma jednak charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny i nie kreuje bytu prawnego przedsiębiorcy. Zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej
w rozumieniu jej legalizacji i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2013 r.,
III AUa 1928/12). Określenie przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powoduje jednak powstanie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i jest prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji. Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone, co oznacza, iż okres prowadzenia działalności gospodarczej wynikającej z wpisu do ewidencji może być korygowany, lecz czynność ta musi być powiązana z wynikami postępowania dowodowego. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne.

Podkreślić należy, że ubezpieczenie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej powstaje z mocy prawa. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej kreuje obowiązek podlegania osób prowadzących pozarolniczą działalność ubezpieczeniom z mocy ustawy od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Innymi słowy, o obowiązku ubezpieczenia przesądzają przepisy prawa, a nie wola ubezpieczonego lub organu rentowego.

Obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą wynika z faktycznego prowadzenia tej działalności. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Przykładowo można wskazać, iż w wyroku z dnia 25 listopada 2005 r., I UK 80/05 Sąd Najwyższy wskazał, iż w przepisie art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych chodzi o faktyczne wykonywanie działalności pozarolniczej, w tym gospodarczej, co oznacza, iż wykonywanie tejże działalności, to rzeczywista działalność o cechach określonych w przywołanym art. 2 ust. 1 Prawa działalności gospodarczej, czyli działalność zarobkowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W wyroku z dnia 14 września 2007 r., III UK 35/07 Sąd Najwyższy stwierdził natomiast że obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność - w tym działalność gospodarczą - wynika z faktycznego prowadzenia tej działalności. Tym samym do powstania obowiązku ubezpieczenia wymagane jest faktyczne prowadzenie tej działalności. Wykonywanie pozarolniczej działalności gospodarczej to rzeczywista działalność zarobkowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Rozpoczęcie działalności polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej.

Wobec powyższego podkreślić należy, że ocena, czy działalność gospodarcza jest wykonywana, należy przede wszystkim do sfery ustaleń faktycznych, a dopiero w następnej kolejności - do ich kwalifikacji prawnej. Działalność gospodarcza to prawnie określona sytuacja, którą trzeba oceniać na podstawie zbadania konkretnych okoliczności faktycznych, wypełniających znamiona tej działalności lub ich niewypełniających. Prowadzenie działalności gospodarczej jest kategorią obiektywną, niezależnie od tego, jak działalność tę ocenia sam prowadzący ją podmiot i jak ją nazywa oraz czy dopełnia ciążących na nim obowiązków z tą działalnością związanych, czy też nie.

Dokonując analizy spornej w rozpoznawanej sprawie kwestii, tj. rzeczywistego prowadzenia przez P. K. działalności gospodarczej od dnia 1 listopada 2021 r., Sąd Apelacyjny w pierwszej kolejności zwraca uwagę na okoliczność, że ubezpieczona posiada kwalifikacje i doświadczenie pozwalające jej na prowadzenie kwestionowanej działalności. Ukończyła ona Wyższą Szkołę (...)w P. (1) uzyskując tytuł magistra na kierunku kosmetologia o specjalności kosmetologia anti-aging. W czasie studiów pracowała w hotelach jako masażysta kosmetolog. Działalność gospodarczą prowadzi od marca 2015 r., początkowo były to usługi w zakresie czystości. Od 2019 r. prowadzi własny gabinet kosmetyczny (...). Siedziba znajduje się przy ul. (...) w G.. Właścicielem budynku jest ojciec P. K. i użyczył jej go bezpłatnie na cel prowadzonej działalności. Dokonała zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego i do ubezpieczenia zdrowotnego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Ponadto z bratem od lata 2022 r. prowadzi spółkę (...) sp. z o.o. Od początku działalności ubezpieczona deklarowała kwotę podstawy składek na ubezpieczenia społeczne na maksymalnym wyznaczonym przez ustawę poziomie.

Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika ponadto, że ubezpieczona samotnie wychowuje dwoje dzieci. W okresach od (...) r. do (...) r. i od (...) r. do (...) r. korzystała z zasiłku macierzyńskiego. W (...) r. urodziła trzecią córkę.

P. K. od września 2019 r. leczy się onkologicznie, kiedy to zdiagnozowano u niej nowotwór. W grudniu 2021 r. trafiła do szpitala z ostrym zapaleniem osierdzia i następnie przez ok. pół roku przebywała na zwolnieniu lekarskim. Po tym zdarzeniu okazało się, że ma wznowę nowotworu. Od czerwca 2022 r. przechodziła chemioterapię. We wrześniu 2022 r. została zakwalifikowana do przeszczepu szpiku, następnie była hospitalizowana. Po przeszczepie dłuższy czas nie była aktywna zawodowo i polegała na pracowniku. Oficjalnie zakończyła leczenie w grudniu 2022 r., kiedy został przeszczepiony jej szpik.

Początkowo zatrudniała dwie osoby na umowę zlecenia, następnie do gabinetu jako kosmetologa zatrudniała J. S., która w czasie jej nieobecności prowadziła szkolenia i wykonywała zabiegi. W czasie zwolnień lekarskich faktury wystawiała księgowa.

Ponadto ubezpieczona prowadzi hodowlę psów rasowych, działalność ta pozwalała na pokrycie wszystkich świadczeń związanych z prowadzeniem gabinetu. Nigdy nie zawiesiła działalności mimo licznych zwolnień.

Co istotne w sprawie organ rentowy - w wyniku zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa złożonego przez byłego partnera ubezpieczonej - pismem z dnia 15 listopada 2021 r. wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie prawidłowości objęcia odwołującej ubezpieczeniami społecznymi i wysokości podstawy wymiaru składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od marca 2015 r. ZUS stwierdził prawidłowość objęcia ubezpieczeniami społecznymi i umorzył postepowanie wyjaśniające (decyzja k. 221 a.r.).

Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją organu rentowego z dnia 1 września 2022 r. było spowodowane faktem, że ubezpieczona w deklaracjach rozliczeniowych ZUS DRA za miesiące 11/2021 r. i 12/2021 r. zadeklarowała podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 13.147,50 zł brutto. Analizując przebieg prowadzonej działalności organ rentowy doszedł do wniosku, że ubezpieczona nie prowadziła faktycznie działalności w sposób ciągły, a jej działania pozorne były zorientowane na cel w postaci uzyskania zasiłków z ubezpieczenia społecznego.

Na przebieg aktywności zawodowej ubezpieczonej niewątpliwy wpływ miał fakt,
że urodziła ona trójkę dzieci oraz przez kilka lat chorowała onkologicznie. P. K. otrzymała świadczenia z ubezpieczenia społecznego w następujących okresach: