Sygn. akt III AUa 1057/25 upr.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Gdańsku, VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 28 maja 2025 r., sygn. akt VII U 70/24:
I. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu J. M. prawo do renty socjalnej począwszy od dnia 1 września 2023r. - na stałe;
II. stwierdził odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania zaskarżonej decyzji.
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji:
Ubezpieczony J. M., ur. (...), w dniu 6 września 2023r. złożył w organie rentowym wniosek o rentę socjalną.
Ubezpieczony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawnośćci wydanym do 28 lutego 2029 r., w powyższym orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 4 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 sierpnia 2021r. oraz że ubezpieczony wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W związku ze złożonym wnioskiem stan zdrowia ubezpieczonego został poddany ocenie lekarza orzecznika ZUS, który po zasięgnięciu opinii specjalistycznej lekarza konsultanta psychiatry, który dokonał oceny i za pomocą formularza oceny funkcjonowania osób z zaburzeniami psychicznymi, przyznając 80 pkt oraz opinii konsultanta psychologa, w opinii z dnia 18 października 2023r. rozpoznał u wnioskodawcy upośledzenie umysłowe lekkie. Orzeczeniem z tego samego dnia lekarz orzecznik pozwanego stwierdził, że ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do pracy.
Na skutek sprzeciwu wniesionego przez ubezpieczonego stan jego zdrowia został poddany ocenie komisji lekarskiej ZUS, która rozpoznała u ubezpieczonego upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim oraz padaczkę. Orzeczeniem z dnia 15 listopada 2023r. komisja lekarska pozwanego również stwierdziła, że ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do pracy.
Powołując się na orzeczenie komisji lekarskiej pozwanego z 15 listopada 2023 zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia 22 listopada 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił ubezpieczonemu prawa do renty socjalnej.
Ubezpieczony od 2-go roku życia cierpi na padaczkę (przyjmuje lek depakine, obecnie nie występują napady padaczkowe, skutecznie kontrolowane lekami), a od 5-go roku życia ma stwierdzony autyzm, ponadto skarżący ma stwierdzone upośledzenie umysłowe. Odwołujący od 5-go roku życia uczęszcza do Ośrodka (...) w S., jest na etapie nauki w 7 klasie szkoły podstawowej, nie podjął nauki zawodu, z uwagi na to, że zmiana szkoły byłaby dla niego niekorzystna, spowodowałaby większe zamknięcie, gdyż ubezpieczony ma ogromne trudności z dostosowaniem się do zmiany otoczenia.
Skarżący mieszka z rodzicami oraz rodzeństwem. Ubezpieczony codziennie rano jest zawożony przez ojca do babci, skąd odbiera go autobus i zawozi do (...) w S., ubezpieczony wraca z ośrodka około godziny 14:00 - 14:30, również busem do babci, a później jest odbierany przez ojca. Ubezpieczony nie przygotowuje samodzielnie jedzenia, nie używa samodzielnie noża, boi się wielu rzeczy. Wnioskodawca samodzielnie wykonuje czynności pielęgnacyjne, sprząta pokój, jeździ razem z rodzicami na zakupy i tam wybiera swoje ulubione produkty. Skarżący słabo czyta i pisze, nie uprawia sportu, lubi odbijać piłkę, jest to dla niego rodzaj stymulacji i odreagowania. Gdy jest głodny, a rodziców nie ma w domu je płatki. Ubezpieczony ma problemy z realizacją poleceń, z podporządkowaniem się, działa według ustalonego, stałego harmonogramu dnia, robi rzeczy w określonej kolejności. Skarżący ma przyjaciół wyłącznie w szkole, rozmawia z nimi telefon przez telefon, potrafi obsługiwać komputer, gra w grę (...), jeździ do dziadka, który ma traktor, lubi spędzać tam czas, deklaruje, że w przyszłości zostanie farmerem.
Ubezpieczony nie jest chory psychicznie. U odwołującego rozpoznano zakłócenia czynności psychicznych pod postacią całościowych zaburzeń rozwojowych, w tym autyzmu. Do kryteriów rozpoznania zaburzeń ze wykorzystywanie kontaktu wzrokowego, mimiki i gestów, niedostateczny rozwój kontaktów rówieśniczych, brak odwzajemniania społeczno-emocjonalnego, brak spontanicznej potrzeby dzielenia się z innymi emocjami, zainteresowaniami, osiągnięciami, opóźnienie lub brak rozwoju mowy, brak umiejętności konwersacji, stereotypie, niefunkcjonalne czynności lub rytuały oraz manieryzmy. Powyższe powoduje znaczne ograniczenie w osiągnięciu poziomu funkcjonowania adekwatnego do wieku metrykalnego. Zaburzenie to ma charakter przewlekły, towarzyszy im obniżenie kontroli nad reakcjami emocjonalnymi i społecznymi, a także nad zachowaniem i motywacją.
Ponadto u ubezpieczonego rozpoznano upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim. Na podstawie badań przeprowadzonych u J. M. wcześniej, w tym np. w 2018r., postawiono rozpoznanie niepełnosprawności intelektualnej w stopniu umiarkowanym. W październiku 2023r. ponownie został poddany diagnozie inteligencji przez psychologa – konsultanta ZUS i stwierdzono upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim. Wobec powyższego wyniki liczbowe uzyskiwane przez opiniowanego w testach inteligencji mogą być nieco zawyżone z uwagi na fakt, że w ciągu całego życia był on wielokrotnie diagnozowany z użyciem tych samych narzędzi psychometrycznych służących pomiarowi inteligencji.
W związku z nasileniem objawów wyżej wymienionych zaburzeń, przekładających się na znaczne utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu, ubezpieczony prezentuje umiejętności w zakresie funkcji samoobsługowych i społecznych nieadekwatne do wieku rozwojowego. W większości z nich wymaga stałej pomocy i nadzoru, jest osobą całkowicie zależną od otoczenia. J. M. nie jest zdolny do podjęcia dojrzałych ról życiowych, samodzielnego kierowania swoim postępowaniem ani do prowadzenia swoich spraw. Ubezpieczony jest niezdolny do samodzielnego zadbania o swoje potrzeby, a także podejmowania w pełni racjonalnych decyzji urzędowych, majątkowych oraz innych, dotyczących życia codziennego – zgodnie ze swoimi interesami. Wymaga stałej opieki, od której będzie zależna jakość jego życia.
Stan zdrowia J. M. czyni go osobą trwale całkowicie niezdolną do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało we wczesnym dzieciństwie. J. M. od początku edukacji objęty jest nauczaniem specjalnym, nigdy nie pracował, nie zdobył żadnego zawodu. Z uwagi na trwały charakter diagnozowanych zaburzeń, rokowanie co do możliwości uzyskania przez niego zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej w drodze leczenia i rehabilitacji jest niepomyślne.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy jak również w aktach rentowych pozwanego oraz dokumentacji lekarskiej ZUS, których prawdziwość i rzetelność nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Sąd również nie znalazł podstaw, by odmówić im wiarygodności.
Nadto, ustalając stan faktyczny sąd wziął pod uwagę dowód z przesłuchania ubezpieczonego oraz dowód z zeznań świadka K. M. – ojca ubezpieczonego, które to dowody wskazywały na poziom funkcjonowania ubezpieczonego, stopień jego samodzielności, komunikowania się oraz stan jego zdrowia. Sąd dał wiarę tym relacjom, gdyż nie było podstaw do ich zakwestionowania, były one wiarygodne w świetle złożonej dokumentacji lekarskiej, a także w świetle opinii psychiatryczno-psychologicznej biegłych sądowych. K. M. jest ojcem ubezpieczonego, mieszka z nim od urodzenia i sprawuje opiekę wraz z żoną – matką ubezpieczonego, stąd ma szczegółową wiedzę na temat funkcjonowania syna na co dzień w różnych sytuacjach życiowych. Zeznania ubezpieczonego nie wniosły cennych informacji dowodowych i nie można ocenić ich jako merytorycznych, jednak bezpośrednie wrażenie, sposób zachowania i składania zeznań zostały wzięte pod uwagę przez sąd podczas oceny zdolności odwołującego do pracy.
Zaznaczenia jednak wymaga, iż do ustalenia niezdolności do pracy wymagane są wiadomości specjalne, a temu służy dowód z opinii biegłych. Celem prowadzenia dowodu z zeznań stron, czy świadków jest ustalenie faktów i nie jest rolą świadka ocena zdolności ubezpieczonego do pracy.
Orzekając w przedmiotowej sprawie sąd oparł się na opinii psychiatryczno-psychologicznej biegłych sądowych dr med. D. M. i mgr M. Ż. wydanej po przeprowadzeniu bezpośredniego badania ubezpieczony, zgodnie z którą ubezpieczony jest trwale całkowicie niezdolny do pracy.
Oceniając opinie biegłych sąd ma na uwadze, iż warunkiem uznania opinii za podstawę ustaleń faktycznych jest ustalenie, że jest ona zupełna (kompletna i dokładna) oraz komunikatywna (zrozumiała, jasna). Dowód z opinii biegłych musi zatem oceniony być z zachowaniem następujących wskazań, tj. czy:
1) biegły dysponuje wiadomościami specjalnymi do stwierdzenia okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (argument z art. 278 § 1 k.p.c.);
2) opinia biegłego jest logiczna, zgodna z doświadczeniem życiowym i wskazaniami wiedzy (argument z art. 233 § 1 k.p.c.);
3) opinia ta jest wyczerpująca i jasna (argument z art. 285 § 3 k.p.c. i art. 286 k.p.c.).
W ocenie sądu opinia biegłych została sporządzona w sposób rzeczowy i konkretny, zawierała jasne, logiczne i przekonujące wnioski. Ponadto została uzasadnione w sposób wyczerpujący i zgodny z wiedzą medyczną i psychologiczną posiadaną przez biegłych, dlatego sąd w pełni podzielił ich wnioski.
Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. pominął dowód z opinii biegłego neurologa M. N. (postanowienie z 9 kwietnia 2025 r. – k. 78 akt sprawy), oczekiwanie na wydanie opinii biegłego, wobec jednoznacznej opinii psychiatryczno-psychologicznej, zmierzałoby wyłącznie do przedłużenia postępowania, szczególnie biorąc pod uwagę, że problemy natury neurologicznej – ustabilizowana lekami padaczka nie jest wiodącym schorzeniem ubezpieczonego.
Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów pozwanego (pismo z 16 kwietnia 2025r. – k. 84 akt sprawy) w świetle jednoznacznej opinii ww. biegłych psychiatry i psychologa, które to biegłe odniosły się do tezy dowodowej w sposób precyzyjny i wyczerpujący, opierając się na wynikach badań i dokumentacji lekarskiej oraz przeprowadzonym badaniu ubezpieczonego, jednoznacznie wskazując z jakiego powodu istnieją podstawy do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy skarżącego. Zdaniem Sądu kwestionowanie ww. opinii nastąpiło w sposób nieskuteczny, niepodważający rzetelności i miarodajności ustaleń biegłej. Podnieść w tym miejscu należy, że w utrwalonej praktyce orzeczniczej sądów przyjęto, iż strona, która zamierza skutecznie podważyć wartość dowodową opinii biegłego sądowego winna przytoczyć rzeczowe argumenty, uzasadniające jej twierdzenia.
Odwołanie ubezpieczonego jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej, (dalej: ustawa rentowa Dz.U. 2025, poz. 420 t.j.), renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:
1) przed ukończeniem 18. roku życia;
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia;
3) w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.
Zgodnie z ust. 2 osobie, która spełnia warunki określone w ust. 1, przysługuje:
1) renta socjalna stała - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała;
2) renta socjalna okresowa - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest okresowa.
Stosownie do treści art. 5 powołanej ustawy rentowej, ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje obecnie lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej „lekarzem orzecznikiem”, na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dalej: ustawa.
Zgodnie z treścią art. 12 ustawy, niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.
Z brzmienia art. 12 tej ustawy wyraźnie wynika, że do stwierdzenia niezdolności do pracy nie jest wystarczające samo występowanie naruszenia sprawności organizmu (choroby), lecz jednocześnie naruszenie to musi powodować całkowitą lub częściową utratę zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, nie rokując odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu.
Natomiast zgodnie z jej art. 13 przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, oraz możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.
W przedmiotowej sprawie jedyną sporną okolicznością było ustalenie co do całkowitej niezdolności do pracy ubezpieczonego i jej trwałości.
Sąd miał na względzie, że na pojęcie niezdolności do pracy składają się pozostające w koniunkcji dwa elementy, to jest stan organizmu dotkniętego schorzeniem stanowiące element biologiczny, a także obiektywna utrata zdolności zarobkowania stanowiąca element ekonomiczny pojęcia niezdolności do pracy. Zdolność do pracy, a zatem możliwość wykonywania zatrudnienia, ocenia się przy uwzględnieniu stopnia naruszenia sprawności organizmu, możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji oraz celowości przekwalifikowania zawodowego z uwagi na rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie w wyroku z 17 września 2015 roku III AUa 610/14).
W przedmiotowej sprawie ustalenia dotyczące biologicznego elementu pojęcia niezdolności do pracy Sąd poczynił w oparciu o opinię biegłych psychiatry i psychologa. Treść opinii jest jasna i nie budzi wątpliwości. Wynika z niej jednoznacznie, że ubezpieczony jest trwale całkowicie niezdolny do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole. Z kolei element ekonomiczny związany jest z brakiem faktycznego podejmowania zatrudnienia przez ubezpieczonego z uwagi na obiektywną utratę zdolności do podjęcia jakiejkolwiek pracy.
Niezdolność do pracy orzeka się na okres dłuższy niż 5 lat, jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu (art. 13 ust. 3). Dodatkowo - według art. 13 ust. 3a ustawy emerytalnej - jeżeli osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy przez okres co najmniej ostatnich 5 lat poprzedzających dzień badania lekarskiego brakuje mniej niż 5 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1, w przypadku dalszego stwierdzenia niezdolności do pracy orzeka się niezdolność do pracy na okres do dnia osiągnięcia tego wieku.
Jednocześnie jednak art. 59 ustawy emerytalnej stanowi, że osobie, która spełniła warunki określone w art. 57, przysługuje:
1) renta stała jeżeli niezdolność do pracy jest trwała;
2) renta okresowa - jeżeli niezdolność do pracy jest okresowa (ust. 1). Renta okresowa przysługuje przez okres wskazany w decyzji organu rentowego (ust. 2).
Powyższe oznacza, że ustawodawca dopuszcza przyznanie "stałej" renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli niezdolność do pracy jest "trwała" oraz że "stała" renta jest przyznawana bez ustalania okresu jej przysługiwania.
Ponadto renta stała stanowi przeciwieństwo renty okresowej (jako renty przyznawanej na ściśle określony czas odnoszony do okresowej niezdolności do pracy - art. 13 ust. 2, 3 i 3a). Z kolei według art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia - między innymi - "trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy" (pkt 2) dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS.
Z powyższego wynika zatem, że zgodnie z ustawą emerytalną niezdolność do pracy może być orzeczona jako niezdolność "trwała" (art. 14 ust. 1 pkt 2), a w konsekwencji jest możliwe przyznanie renty "stałej" (art. 59 ust. 1 pkt 1) -vide wyrok SN z 12.05.2021 r., I USKP 20/21, OSNP 2022, nr 4, poz. 39) .
Dopuszczalność orzekania trwałej niezdolności do pracy nie została wykluczona także w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 21 września 2011 r., II UK 32/11, OSNP 2012 nr 19-20, poz. 249, dotyczący renty socjalnej) oraz sądów apelacyjnych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 marca 2011 r., III AUa 749/10, OSASz 2012 nr 2).
W cytowanym powyżej wyroku z dnia 12 maja 2021r. sygn..akt I USKP 20/21, Sąd Najwyższy wskazał, że istnieją cztery możliwości orzeczenia niezdolności do pracy:
a) na okres nie dłuższy niż 5 lat (art. 13 ust. 2),
b) na okres dłuższy niż 5 lat, oznaczony datą końcową inną niż dzień osiągnięcia wieku emerytalnego z art. 24 ust. 1 (art. 13 ust. 3),
c) na okres do dnia osiągnięcia wieku emerytalnego z art. 24 ust. 1 (art. 13 ust. 3a),
d) na trwałe (art. 14 ust. 1 pkt 2). W tym ostatnim przypadku konsekwencją byłoby przyznanie renty stałej (art. 59 ust. 1 pkt 1), do której prawo ustałoby stosownie do art. 101 lub art. 101a ustawy emerytalnej. Możliwość przyznania renty stałej (na trwale - bez ograniczeń czasowych) powinno jednak dotyczyć jedynie wyjątkowych sytuacji.
Z uwagi na treść art. 107 ustawy emerytalnej organ rentowy może w każdym czasie poddać ubezpieczonego badaniu w celu ustalenia, czy nadal utrzymuje się jego niezdolność do pracy. Różnica między przyznaniem renty na czas określony (art. 59 ust. 1 pkt 2) oraz renty przyznanej na stałe (art. 59 ust. 1 pkt 1) sprowadza się zatem tylko do sposobu poddania ubezpieczonego badaniu przez lekarza orzecznika ZUS (art. 14 ustawy emerytalnej). W przypadku renty okresowej badanie to odbędzie się po złożeniu przez ubezpieczonego kolejnego wniosku o przyznanie mu renty, w przypadku renty stałej - z inicjatywy samego organu rentowego podjętej w trybie art. 107 ustawy emerytalnej.
W ocenie Sądu, w niniejsze sprawie, biegły lekarz psychiatra i psycholog, oceniając przebieg i zaawansowanie choroby jednoznacznie potwierdzili, że przy obecnym stanie wiedzy medycznej i psychologicznej nie ma żadnych przesłanek pozwalających pozytywnie rokować w zakresie odzyskania przez niego zdolności do pracy w okresie 5 lat i niezdolność do pracy ma charakter trwały.
Kierując się powyższymi względami na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. Sąd uwzględnił odwołanie i zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznając ubezpieczonemu prawo do renty socjalnej na stałe od 1 września 2023 r, tj. od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku o rentę socjalną.
Działając zaś na podstawie art. 118 ust. 1a ustawy, w punkcie II sentencji wyroku sąd stwierdził odpowiedzialność pozwanego organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, mając na uwadze fakt, iż okoliczności, na podstawie których sąd uznał odwołanie ubezpieczonego za zasadne, były w pełni znane pozwanemu organowi rentowemu na etapie oceny jego stanu zdrowia w dniu 15 listopada 2023r., tj. w dacie badania przez komisję lekarską ZUS, od tamtego czasu stan zdrowia odwołującego nie uległ zmianie, a pozwany na etapie oceny stanu zdrowia ubezpieczonego dysponował pełną dokumentacją medyczną.
Powyższy wyrok zaskarżył w całości pozwany organ rentowy, zarzucając wyrokowi naruszenie przepisów:
prawa materialnego, tj. art. 4 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 roku o rencie socjalnej (Dz. U z 2025 r. poz. 420) w związku z art. 12 i art. 13 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 1631) poprzez przyjęcie, iż ubezpieczony spełniła wszystkie warunki do przyznania prawa do renty socjalnej - na stałe.
art. 233 § 1 k.p.c. przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów poprzez dokonanie jednostronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonanie ustaleń faktycznych sprzecznych z jego treścią. Wyciągnięcie wadliwych i nielogicznych wniosków dotyczących stanu zdrowia oraz okresu ustalonej całkowitej niezdolności do pracy na podstawie opinii biegłych specjalisty psychiatry oraz specjalisty psychologa i przyjęcie, iż ubezpieczony jest całkowicie niezdolny do pracy. Natomiast specjaliści konsultanci posiadający identyczny tytuł specjalisty psychiatry i psycholog co biegłe, w swojej opinii z dnia 02.10.2023 r. uznały, iż ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do pracy.
art. 118 ust, la ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez stwierdzenie odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, w sytuacji, kiedy to wyrok został wydany na podstawie opinii powołanych biegłych sądowych, po dokonaniu przez nich bezpośredniego badania ubezpieczonego.
Wskazując na powyższe, pozwany wnosił o:
1. zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie
2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd
I instancji z przyczyn podanych w uzasadnieniu.
Ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja pozwanego jest nieuzasadniona.
Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 505 1 § 4 w zw. z § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny niniejszą sprawę rozpoznał w postępowaniu uproszczonym. Wyjaśnić przy tym trzeba, że postępowaniu uproszczonym apelacja ma charakter ograniczony, a celem postępowania apelacyjnego nie jest tu ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez Sąd pierwszej instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Innymi słowy mówiąc, apelacja ograniczona wiąże Sąd odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący. Apelację można oprzeć na zarzucie naruszenia praw materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy.
Sąd Apelacyjny podziela argumenty zawarte w uzasadnieniu Sądu Okręgowego
i przyjmuje je za własne, gdyż Sąd ten w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił on też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, gdyż prawidłowo zinterpretował i zastosował odpowiednie przepisy prawa. W konsekwencji,
Sąd Apelacyjny oceniając jako prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne, nie widząc potrzeby ich powielania. Całość podjętych ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku, zasługuje na akceptację. Ustalenia te, jako prawidłowe, a nadto niewymagające zmiany ani uzupełnienia, Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne (art. 387 § 2
1 punkt 1 k.p.c.). Sąd Odwoławczy w pełni podziela także ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznając ją za wyczerpującą. Przyjmując za własne dokonane w tym zakresie oceny Sądu pierwszej instancji, Sąd odwoławczy nie widzi potrzeby powtarzania w całości trafnego wywodu prawnego (art. 387 § 2
1 punkt 2 k.p.c.).
Wskazać należy, że obowiązkiem Sądu rozstrzygającego sprawę o świadczenie uzależnione od oceny zdolności do pracy jest dopuszczenie dowodu z opinii biegłych sądowych właściwie dobranych pod kątem specjalizacji adekwatnych do oceny schorzeń eksponowanych przez osobę domagającą się przyznania określonego świadczenia. Takie dowody Sąd Okręgowy dopuścił. W ocenie Sądu Apelacyjnego opinie biegłego psychiatry oraz psychologa, a także neurologa dziecięcego ( ubezpieczony ma lat 19, nie na wyuczonego zawodu) są jednoznaczne i rzeczowe, a zawarte w nich wnioski końcowe prawidłowo uzasadnione, z odwołaniem do dokumentacji medycznej. Tym samym Sąd Okręgowy dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na kategoryczne rozstrzygnięcie sporu.
Oceny całkowitej niezdolności do pracy odwołującego w niniejszej sprawie należało dokonać z perspektywy przepisów ustawy o rencie socjalnej op.cit. wyżej, dlatego też nawet negatywna ocena przewodniczącej komisji lekarskiej ZUS, nie miała wpływu na ocenę spełnienia przez odwołującego przesłanek z art. 4 ustawy o rencie socjalnej.
Biegli zapoznali się z całą przedłożoną przez odwołującego dokumentacją.
Organ rentowy nie wykazał, aby opinie biegłeych były nierzetelne, stronnicze lub niefachowe. Sporządzonym opiniom nie można skutecznie postawić zarzutu dowolności. Wnioski płynące z opinii biegłych są kategoryczne i tym samym nie było potrzeby zasięgania opinii kolejnych biegłych. Niezadowolenie strony z konkluzji opinii biegłego sądowego jest niewystarczające do podważenia jego ustaleń oraz wniosków. Odwołujący organ rentowy nie naprowadził okoliczności, ani też nie zaoferował dowodów, które podważałyby ustalenia i wnioski biegłych.
Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 4 ustawy o rencie socjalnej, renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: przed ukończeniem 18-ego roku życia; w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia; w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.
Mając powyższe na uwadze podkreślić trzeba, że zakres i nasilenie schorzeń na jakie cierpi odwołujący ( EEG, autyzm) w okresie wydania zaskarżonej decyzji skutkowały niemożnością wykonywania jakiejkolwiek pracy. Ograniczenia i dolegliwości jakie występowały u ubezpieczonego, były na tyle istotne i długotrwale, iż znacząco ograniczały mu możliwość wykonywania jakiejkolwiek pracy. Nadmienić przy tym trzeba, że niezdolność do pracy w rozumieniu art. 12 i 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przy ocenie niezdolności do pracy bierze się pod uwagę kwalifikacje, poziomem wykształcenia i doświadczenia zawodowego, umiejętności i predyspozycje ubezpieczonego.
Reasumując, ocena stanu zdrowia odwołującego przeprowadzona w oparciu o właściwe dla tego rodzaju spraw dowody z uwzględnieniem przesłanek z art. 12 i art. 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prowadzi do wniosku, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie był on zdolny do wykonywania jakiejkolwiek pracy.
Ocena dowodów dokonana przez Sąd Okręgowy jest zatem prawidłowa i nie uchybia przepisom kodeksu postępowania cywilnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd
I instancji nie naruszył też przepisów prawa materialnego. Apelacja pozwanego nie zawierała zarzutów, które mogłyby skutkować zmianą lub uchyleniem zaskarżonego wyroku, czy też nawet koniecznością uzupełnienia materiału dowodowego w postępowaniu apelacyjnym.
Wniosek zawarty w apelacji o ewentualne uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do jej ponownego rozpoznania przez sąd I instancji nie odpowiada w ogóle normie art. 386§4 kpc, po jego nowelizacji, albowiem w sprawie nie zachodzi żadna z dwóch przesłanek warunkujących zastosowaniem tego przepisu. Sąd I instancji nie tylko przeprowadził postępowanie dowodowe w wystarczającym zakresie dla kategorycznego rozstrzygnięcia sprawy, ale i rozpoznał jej istotę.
Trafnie również Sąd Okręgowy stwierdził odpowiedzialność organu rentowego
za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, stosownie do treści przepisu art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Uzasadnione jest stanowisko Sądu I instancji, że organ rentowy miał możliwość wydania prawidłowej decyzji, dysponował dowodami przemawiającymi za uznaniem ubezpieczonego za nadal całkowicie niezdolnego do pracy. W orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS stanowiącym podstawę do wydania zaskarżonej decyzji oraz w uzasadnieniu tejże decyzji nie wyjaśniono przy tym,
na czym miałaby polegać poprawa w stanie zdrowia ubezpieczonego, skutkująca odmową prawa do renty socjalnej. W tej sytuacji wydanie przez organ błędnej decyzji obciąża pozwanego skutkami z art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak
w sentencji wyroku.
SSA Daria Stanek