IV P 70/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 stycznia 2025 r.

Sąd Rejonowy w Mikołowie IV Wydział Pracy

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Katarzyna Witkowska

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Arkadiusz Żyła

po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2025 r.

sprawy z powództwa P. F.

przeciwko Skarbowi Państwa – Izbie Administracji Skarbowej w K.

o sprostowanie świadectwa służby i o odprawę

1.  nakazuje pozwanemu, aby sprostował świadectwo służby z dnia
8 września 2021 roku wydane powodowi poprzez:

a.  wpisanie w punkcie 3 świadectwa służby, w miejsce słów „w dniu przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy” słów „w dniu zwolnienia ze służby”,

b.  wpisanie w punkcie 4 świadectwa służby, w miejsce słów
„przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy” słów
„ zwolnienia ze służby”,

c.  usunięcie w punkcie 5 a i b świadectwa służby słów „w związku
z przekształceniem stosunku służbowego w stosunek pracy wymiar
i bieżący stan urlopu zostały przeniesione do wykorzystania w trakcie trwania stosunku pracy”;

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 40 788,36 zł (czterdzieści tysięcy siedemset osiemdziesiąt osiem złotych 36/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 czerwca 2017 roku, tytułem odprawy pieniężnej;

3.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

4.  kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa;

5.  nie obciąża powoda kosztami procesu.

Sygn. akt IV P 70/24

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 13 października 2021r. powód domagał się od pozwanego Skarbu Państwa - I. Administracji Skarbowej w K. sprostowania wydanego świadectwa służby z dnia 24 listopada 2021r. poprzez wpisanie:

- w pkt 3 świadectwa w miejsce słów "w dniu przekształcenie stosunku służbowego w stosunek pracy" słów "w dniu zwolnienia ze służby",

- w pkt 4 świadectwa w miejsce słów: "stosunek służbowy ustał w wyniku przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy na podstawie art. 171 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1948)" słów: "stosunek służbowy ustał w wyniku zwolnienia ze służby na podstawie art. 171 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1948)";

- w pkt 5 tam gdzie wpisano słowa "w związku z przekształceniem stosunku służbowego w stosunek pracy" słów: "w związku z ustaniem stosunku służbowego w wyniku zwolnienia ze służby".

Powód domagał się również zasądzenia od pozwanego odprawy pieniężnej w wysokości 43 922 zł, w związku z ustaniem stosunku służbowego w Służbie Celno – Skarbowej wobec likwidacji lub reorganizacji jednostki organizacyjnej, w której pełnił służbę.

W piśmie z dnia 25 listopada 2024r. powód oświadczył, że nie kwestionuje wysokości odprawy wyliczonej przez pozwanego. Oświadczył, że domaga się zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od odprawy od dnia 1 czerwca 2017r.

W uzasadnieniu powód wskazał, że zakończył służbę celno-skarbową w 2017 r., a wydane jemu świadectwo służby, które zawierało nieprawdziwe dane w zakresie zakończenia służby, tj. w punktach 3, 4, 5. Powód wyjaśnił, iż stosunek służby ustał w wyniku zwolnienia ze służby a nie w wyniku przekształcenia stosunku służby w stosunek pracy. Przytoczył orzecznictwo sądów, w tym Sądu Najwyższego dla poparcia swojego stanowiska.

Na poparcie żądania zasądzenia odprawy pieniężnej powód wskazał podstawy prawne w ustawie z dnia 16 listopada 2016r. przepisy wprowadzające ustawę o KAS (art. 170 ust. 4) oraz art. 163 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o Służbie Celnej. Dodatkowo powód podniósł, iż przyjął propozycję pracy, w wyniku czego stosunek służbowy ustał – wygasł, co traktuje się jak zwolnienie ze służby, a nawiązany został stosunek pracy na czas nieokreślony. W ocenie powoda, skoro został ona zwolniony ze służby po przyjęciu propozycji pracy, to powinien otrzymać także odprawę. Powód podkreślił, iż zwolnienie ze służby nastąpiło wskutek reorganizacji jednostki, w której pełnił służbę.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych. Zarzucił, że stosunek służbowy powoda nie ustał na skutek zwolnienia albo wygaśnięcia, ale uległ przekształceniu na podstawie art. 171 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej. W punkcie 4 wzoru świadectwa służby wprost przewidziano przekształcenie stosunku służbowego w stosunek pracy. Dokonanie zmiany świadectwa służby zgodnie z wolą powoda byłoby, w ocenie pozwanego, mylące i nieodzwierciedlające rzeczywistego stanu. Pozwany podkreślił, iż zakończenie służby na skutek przekształcenia powoduje dalszą kontynuujące zatrudnienia, tylko na innej podstawie prawnej.

Odnosząc się do żądania zasądzenia odprawy pieniężnej pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości. W pierwszej kolejności pozwany zarzucił bezzasadność żądania. Podkreślił ponownie, iż w przypadku powoda nie doszło do zwolnienia ze służby, a do przekształcenia dotychczasowego stosunku służbowego w stosunek pracy. Zachodził zatem, zdaniem pozwanego, brak podstawy prawnej dla przyznania powodowi odprawy pieniężnej. Podkreślił, iż odprawa nie pełni funkcji kompensacyjnej w związku z utratą przywilejów „mundurowych”, a sytuacja funkcjonariusza, który kontynuuje stosunek pracy jest odmienna od funkcjonariusza, któremu nie przedstawiono oferty pracy. Pozwany wskazał, że odprawa pieniężna w związku z definitywnym ustaniem stosunku pracy u dotychczasowego pracodawcy ma służyć wsparciu ekonomicznemu osób, które tracą źródło dochodu z przyczyn od nich niezależnych. Podniósł, iż w ustawie pw KAS nie istnieje luka prawna, a treść regulacji jest wynikiem celowego działania ustawodawcy.

Niezależnie od powyższego pozwany zgłosił zarzut przedawnienia roszczenia z dniem 1 czerwca 2020r., tj. z upływem 3 lat od daty ustania stosunku służbowego.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powód pełnił służbę w Służbie Celnej od dnia 16 czerwca 1997r., a na podstawie aktu mianowania – od 1 lipca 2000r. W dniu 1 marca 2017r. z mocy prawa stał się funkcjonariuszem Służby Celno – Skarbowej, a to w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 16 listopada 2016r. o Krajowej Administracji Skarbowej.

W terminie ustawowym powód otrzymał propozycję pracy od pozwanego, którą przyjął. Było to jedno z trzech rozwiązań dotyczących pracowników zatrudnionych w izbach administracji skarbowej (poprzednio w izbach celnych) przewidziane w art. 165 ustawy z dnia 16.11.2016r. – przepisy wprowadzające ustawę o KAS, polegające na przekształceniu stosunku służby w stosunek pracy. Z dniem 31 maja 2017r. powód zakończył służbę. (dowód: świadectwo służby – k. 8).

Pismami wniesionymi w dniu 21 lutego 2020r. powód wezwał Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.do wydania świadectwa służby oraz do zapłaty odprawy pieniężnej w związku z ustaniem stosunku służby z przyczyn organizacyjnych. (k. 15)

Pismem z dnia 8 września 2021r. odmówiono powodowi wypłaty odprawy. Wydano świadectwo służby. (pismo – k. 7).

Pismem z dnia 23 września 2021r. powód domagał się sprostowania świadectwa służby. (pismo – k. 10).

Pismem z dnia 29 września 2021r. powód odmówił sprostowania świadectwa służby.(pismo – k. 11)

Potencjalna odprawa pieniężna należna powodowi wynosi 40 788,36 zł. (zaświadczenie – k. 98, okoliczność bezsporna).

Sąd zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 165 ust. 3 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1948) funkcjonariusze celni pełniący służbę w izbach celnych z dniem wejścia w życie ustawy stawali się funkcjonariuszami Służby Celno-Skarbowej pełniącymi służbę w jednostkach Krajowej Administracji Skarbowej i zachowywali ciągłość służby. Zmiany organizacyjne były wynikiem głębokiej reformy administracji skarbowej w 2017r. polegającej na połączeniu jednostek administracji celno – skarbowej. W ramach reformy art. 165 ust. 7 ww. ustawy wprowadzał uprawnienie dyrektorów jednostek KAS do składania odpowiednio pracownikom oraz funkcjonariuszom – w terminie do dnia 31 maja 2017 r. – pisemnych propozycji określających nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby przy uwzględnieniu posiadanych kwalifikacji i przebiegu dotychczasowej pracy lub służby, a także dotychczasowego miejsca zamieszkania. Bezspornym było, że powód znalazł się w grupie funkcjonariuszy, którym złożono propozycję, o których mowa w art. 165 ust. 7 przepisów wprowadzających ustawę o KAS. W przypadku odmowy przyjęcia propozycji zatrudnienia stosunek służby miał wygasnąć po upływie 3 miesięcy licząc od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zostanie złożone oświadczenie o odmowie przyjęcia propozycji zatrudnienia, lub upłynie termin do złożenia oświadczenia, jednak nie później niż dnia 31 sierpnia 2017 r. Wygaśnięcie stosunku służbowego w takiej sytuacji traktowano jak zwolnienie ze służby. Ustawodawca przewidział odprawy pieniężne należne w związku z likwidacją urzędu lub zniesieniem jednostki organizacyjnej w rozumieniu art. 163 uchylanej ustawy o Służbie Celnej, w art. 170 ust. 4 ustawy przepisy wprowadzające ustawę o KAS wyłącznie dla funkcjonariuszy, którzy nie otrzymali propozycji zatrudnienia w ramach umowy pracy lub stosunku służby, lub którzy odmówili przyjęcia oferty zatrudnienia w terminie ustawowym. Ustawodawca pominął funkcjonariuszy, których stosunek służby wygasł, lecz przyjęli propozycję zatrudnienia w ramach umowy o pracę.

W praktyce zarysował się spór dotyczący w pierwszej kolejności prawa do otrzymania świadectwa służby, a w konsekwencji – prawa do odprawy dla funkcjonariuszy, których stosunek służby wygasł, a którzy przyjęli propozycje pracy. Izby Administracji Skarbowej w Polsce konsekwentnie odmawiały wydawania świadectw służby oraz wypłaty odpraw, albowiem negowały twierdzenia o ustaniu stosunku służby w odniesieniu do funkcjonariuszy, którzy otrzymali propozycję zatrudnienia. Wskazywały również na brak podstawy prawnej dla wypłaty odprawy. Istotnym argumentem było powołanie się na rozwiązanie, jakim ustawodawca objął część funkcjonariuszy, tj. przekształcenie stosunku służby w stosunek pracy skutkujące ciągłością stosunku prawnego w opozycji do tych funkcjonariuszy, którzy takiej propozycji nie otrzymali, lub propozycji takiej nie przyjęli.

Ostatecznie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 lutego 2024r. w sprawie III PZP 2/23 uporządkował i ujednolicił argumenty wypowiadane w judykaturze na kanwie tożsamych stanów faktycznych. Przesądził przesłankowo charakter prawny przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy oraz wynikające z tego prawo do odprawy pieniężnej. Powyższą uchwałą SN przesądził, iż funkcjonariuszom ucywilnionym z dniem 1 maja 2017 r. przysługuje odprawa pieniężna na podstawie art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Cywilnej, a przekształcenie stosunku służbowego w stosunek pracy w takich sytuacjach winno się traktować jak zwolnienie ze służby (art. 170 ust. 3 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej).

W pierwszej kolejności należy podkreślić za Sądem Najwyższym, że bez wątpienia przyjęcie przez funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej propozycji zatrudnienia pracowniczego w ramach KAS wywołuje dwa powiązane ze sobą, lecz odrębne skutki. Po pierwsze, wywołuje ono skutek w postaci wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariusza. Tym samym, skutek ten jest tożsamy, jak w przypadku nieprzyjęcia lub niezaproponowania funkcjonariuszowi w wyznaczonym terminie nowych warunków zatrudnienia, co powoduje, że funkcjonariusz ma prawo do wydania mu świadectwa służby, zgodnie z uchwałą w sprawie III PZP 7/19. Po drugie, w wyniku przyjęcia zaproponowanych warunków zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zostaje nawiązany nowy stosunek pracy pomiędzy KAS, a byłym już funkcjonariuszem, a obecnie pracownikiem Służby Celno-Skarbowej. Jak słusznie wskazywano w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jedynie ten drugi skutek uzależniony jest od woli funkcjonariusza. Skutek w postaci wygaśnięcia stosunku służbowego następuje natomiast z mocy prawa, w istocie bez względu na wolę kontynuowania zatrudnienia w formie pracowniczej przez funkcjonariusza.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że skoro funkcjonariusz nawiązuje stosunek pracy w ramach Krajowej Administracji Skarbowej, to jego sytuacja jest jakościowo lepsza od sytuacji funkcjonariusza, który odrzucił przedstawioną mu propozycję. Sytuacja tych dwóch funkcjonariuszy jest analogiczna w zakresie wygaśnięcia stosunku służbowego, zarówno jeden, jak i drugi tracą swój status funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej, a w konsekwencji związane z nim przywileje (jak również obowiązki). Kwestia ta nie może być bagatelizowana, pamiętać bowiem należy, że stosunek służby jest stosunkiem prawnym o szczególnym charakterze, powiązanym z pewnymi doniosłymi obowiązkami, ale gwarantującym równocześnie pewne szczególne uprawnienia (o rozmaitym charakterze - wynagrodzeniowym, emerytalnym, zaopatrzeniowym, czy związanym z posiadaniem stopnia służbowego oraz stabilnością zatrudnienia). W momencie wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariusz jest tych uprawnień pozbawiany, w dodatku wbrew pewnemu zobowiązaniu państwa, które gwarantowało funkcjonariuszowi stabilizację i w zasadzie dożywotnią możliwość korzystania z uprawnień związanych z pełnioną przez niego służbą. Nie ma przy tym znaczenia, czy po tym wygaśnięciu stosunku służbowego, nawiązywany jest z byłym już funkcjonariuszem stosunek pracy w ramach KAS, czy też zmuszony on jest poszukiwać innej pracy. Wygaśnięcie stosunku służbowego i utrata uprawnień stają się bowiem faktem, zaproponowanie zatrudnienia pracowniczego naturalnie pomniejsza negatywne skutki ekonomiczne po stronie funkcjonariusza, powoduje, że nie musi on poszukiwać zatrudnienia, jednak nie powoduje przywrócenia uprawnień związanych ze stosunkiem służbowym. Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentuje się ponadto, że odprawa w służbach mundurowych ma charakter gratyfikacji za wieloletnią służbę dla Rzeczypospolitej Polskiej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2015 r., I PK 1/15, LEX nr 1959540).

Ustawodawca nie dostrzegł wskazanych powyżej skutków zaproponowania i przyjęcia przez funkcjonariusza zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na tyle wyraźnie, by przewidzieć expressis verbis prawo do odprawy w tego rodzaju sytuacjach, nie oznacza to jednak, że prawo takie nie przysługuje. Jest to bowiem przypadek, w którym pewna luka legislacyjna może zostać wypełniona przez sięgnięcie do innych (niż językowa) metod wykładni. A w tym akurat przypadku, zarówno wykładnia systemowa, jak i wykładnia celowościowa dokonywane w oparciu o treść przepisów ustaw wprowadzających KAS, jak również uchylanej ustawy o Służbie Celnej, czy w końcu art. 64 ust. 2 Konstytucji RP pozwalają na przyjęcie, że w przypadku wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej, a następnie nawiązania z nim stosunku pracy na podstawie umowy o pracę zawartą z tą Służbą funkcjonariuszowi przysługuje również odprawa pieniężna na podstawie art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i 4 p.w. KAS. Warto bowiem zauważyć, że sytuacja takiego funkcjonariusza nie może być gorsza od sytuacji funkcjonariusza, którego stosunek służbowy wygasł wobec niezaproponowania lub odrzucenia zatrudnienia w formie pracowniczej, podczas gdy obaj Ci funkcjonariusze tracą swój status funkcjonariusza oraz związane z nim uprawnienia. Sam fakt nawiązania stosunku pracowniczego ze KAS nie "polepsza" sytuacji byłego funkcjonariusza na tyle, aby uznać, że wyłącza prawo do odprawy. Wskazać bowiem należy, że jego sytuacja nie różni się zasadniczo od sytuacji funkcjonariusza, który przed wygaśnięciem stosunku służbowego znalazł nową pracę i nawiązał stosunek pracy bezpośrednio po wygaśnięciu stosunku służbowego, a przecież w tym drugim przypadku przysługiwała by mu odprawa na podstawie art. 170 ust. 4 p.w.KAS.

Zgodnie z art. 163 ust. 4 uchylonej ustawy o Służbie Celnej funkcjonariuszowi służby stałej, zwolnionemu ze służby w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, przysługuje odprawa na zasadach i w wysokości określonych w ust. 1-3 tego artykułu. Przepis ten odnosi się bezpośrednio do zniesienia lub reorganizacji jednostki organizacyjnej, nie zaś do likwidacji i przekształcenia całej Służby, nie budzi jednak wątpliwości Sądu Najwyższego, że w takiej sytuacji, jak będąca podstawą dla rozpatrywanego zagadnienia prawnego, do funkcjonariusza per analogiam znajdzie odpowiednie zastosowanie art. 170 ust. 4 p.w.KAS, który przyznaje świadczenia należne w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki w rozumieniu ustawy o Służbie Celnej. Wynika to ze wskazanego powyżej faktu tożsamości sytuacji funkcjonariusza, którego stosunek służbowy wygasł z uwagi na nieprzyjęcie zaproponowanych warunków, jak również z uwagi na ich przyjęcie i nawiązanie w miejsce wygasłego stosunku służbowego, stosunku pracy.

W świetle powyższych rozważań roszczenie powoda o sprostowanie świadectw służby zasługiwało na uwzględnienie, albowiem "przekształcenie stosunku służby w stosunek pracy" ujęte w przepisie art. 171 ust. 1 PwKAS traktuje się tak jak "zwolnienie ze służby".

Świadectwo pracy ma odzwierciedlać sposób ustania stosunku pracy w sposób jednoznaczny. Powołanie się na zapis ustawowy „przekształcenie stosunku służby w stosunek pracy” jest nieprawidłowe, albowiem z punktu widzenia stosunku służby nie ma znaczenia, czy i jaki stosunek prawny powstał między stronami po niewątpliwym zakończeniu stosunku służby. Istotną informacją dla funkcjonariusza, któremu złożono propozycję pracy zgodnie z przepisami wprowadzającymi ustawę o KAS jest to, iż stosunek służby ustał w wyniku zwolnienia ze służby.

Propozycja przekształcenia stosunku służby w stosunek pracy na mocy przepisów ustawy z dnia 16 listopada 2016r. wprowadzającej ustawę o KAS zawiera w sobie jednostronne oświadczenie kierownika jednostki o zwolnieniu ze służby funkcjonariusza, który ostatecznie ma jedynie wpływ wyłącznie na to, czy zwiąże się stosunkiem pracy z jednostką czy nie. W konsekwencji, to właśnie wprowadzenie sformułowania „przekształcenie stosunku służbowego w stosunek pracy” jest niejednoznaczne. Zapis ten bowiem spowodował trudności interpretacyjne w określeniu statusu prawnego funkcjonariuszy, którym składano propozycje pracy w 2017r. Wobec powyższego, dla pełnej przejrzystości, należało odzwierciedlić w sposób jednoznaczny sposób ustania stosunku służby i dokonać odpowiednich zmian w świadectwie.

W ocenie Sądu z punkt 5 a i b świadectwa należało usunąć zapisy „w związku z przekształceniem stosunku służbowego w stosunek pracy wymiar i bieżący stan urlopu zostały przeniesione do wykorzystania w trakcie trwania stosunku pracy”. W świadectwie służby należało wszakże zaznaczyć wyłącznie ilość wykorzystanego w dniu ustania służby urlopu wypoczynkowego.

Skoro przesądzono, iż powód nabył prawo do odprawy pieniężnej, zaktualizował się zarzut przedawnienia roszczenia. Kwestia ta budzi wątpliwości i spory w orzecznictwie i rozstrzygana jest niejednolicie.

Na wstępie rozważań wyjaśnić trzeba, iż roszczenia pieniężne związane ze stosunkiem służby są roszczeniami administracyjnymi, mają bowiem źródło w przepisach prawa publicznego. Zgodnie z ogólna zasadą, jeżeli w prawie administracyjnym uregulowano wybraną materię, to brak jest podstaw do stosowania w tym zakresie przepisów prawa cywilnego. Z taką sytuacją mamy do czynienia właśnie w przypadku okresów przedawnienia wskazanych powyżej roszczeń.

Zgodnie z art. 252 ust. 1 i 2 KAS roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, przy czym kierownik jednostki organizacyjnej może nie uwzględnić terminu przedawnienia, jeżeli opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami. Z kolei ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, uchylona na podstawie art. 159 PWKAS, zagadnienie to normowała identycznie w art. 165. W konsekwencji, podczas dokonywania wykładni przepisu art. 252 KAS uzasadnione jest pomocnicze odwoływanie się do przepisów poprzednio obowiązujących ustaw o Służbie Celnej, zwłaszcza, iż to właśnie art. 163 tej ustawy wskazywany jest jako podstawa odprawy pieniężnej ,wobec stosowanego odpowiednio art. 170 ust. 1,3i4 ustawy przepisy wprowadzającej ustawę o KAS.

W kontekście przepisów o przedawnieniu roszczeń o uposażenia i inne świadczenia funkcjonariuszy Służb Celnych (od 1 marca 2017r. – funkcjonariuszy Służby Celno – Skarbowej) wskazać należy również na art. 189 uchylonej Ustawy z dnia 27sierpnia 2009r. o Służbie Celnej oraz analogicznie brzmiący art. 277 Ustawy o KAS, zgodnie, z którymi spory o roszczenia ze stosunku służbowego w sprawach niewymienionych ust. 1 każdego z przywołanych przepisów, rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy. Dla roszczeń o odprawę pieniężną objętą niniejszym pozwem przewidziano zatem drogę sądową.

Powstaje wobec powyższego pytanie, czy dla roszczeń, o których mowa w art. 165 ustawy o Służbie Celnej i w art. 252 ustawy o KAS, wobec otwartej drogi sądowej, zastosowanie znajduje art. 123 §1pkt 1 k.c. Powstaje również pytanie o cel wprowadzenia zapisu ust. 3 art. 165 ustawy o Służbie Celnej i ust. 3 art. 252 ustawy o KAS. Wprowadzenie zasady, w myśl której bieg terminu przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed kierownikiem jednostki organizacyjnej podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia roszczenia jest typowe dla administracyjnej drogi dochodzenia roszczeń pieniężnych. Jest wszakże oczywiste, iż kierownik jednostki organizacyjnej w strukturze administracyjnej jest organem pierwszej instancji zobowiązanym do wydania decyzji administracyjnej podlegającej ostatecznie, po wyczerpaniu trybu, kontroli sądowej przed sądem administracyjnym. Sytuacja jest wszakże analogiczna dla roszczeń cywilnych dochodzonych na drodze sądowej (art. 123 k.c.) Istotne jest również i to, że w razie przerwania biegu przedawnienia przez czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawana spraw przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postepowanie to nie zostanie zakończone. (art. 124 §2 k.c.). Ustawodawca zatem niekonsekwentnie uregulował kwestie związane z biegiem terminu przedawnienia roszczeń o świadczenia pieniężne funkcjonariuszy Służb Celno – Skarbowych, albowiem z jednej strony otworzył bezpośrednio drogę sądową do ich dochodzenia, z drugiej jednakże strony wprowadził typową dla administracyjnej drogi dochodzenia roszczeń treść art.252 ust. 3 i art. 165 ust. 3 przywołanych wyżej ustaw. Czynność podjętą przed kierownikiem jednostki w celu dochodzenia lub ustalenia świadczenia należy wszakże traktować jak czynność przed sądem lub innym organem właściwym do rozstrzygnięcia sporu, inicjującą postępowanie sądowe. Ostatecznie jednak sprawa o odprawę pieniężną, zgodnie z regulacja ustawową, zostanie rozstrzygnięta przed sądem powszechnym.

Ustawodawca zatem jedynie fragmentarycznie i niekonsekwentnie uregulował kwestię przedawnienia roszczeń o świadczenia mające swoją podstawę w przepisach publicznoprawnych i skierował je do rozpoznania w drodze sądowej przed sądami powszechnymi.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu należy stosować zarówno przepisy o przedawnieniu uregulowane w art. 252 ustawy o KAS i art. 165 ustawy o Służbie Celno – Skarbowej jaki przepisu prawa cywilnego.

Bieg 3 – letniego terminu przedawnienia roszczenia o odprawę pieniężną objętą pozwem przerywa się zatem zarówno przez każdą czynność przed kierownikiem jednostki organizacyjnej podjętą w celu dochodzenia świadczenia, tj. wezwanie do zapłaty jak i przez wniesienie do sądu powszechnego pozwu o zasądzenie tejże odprawy. Zastosowanie znajdują zatem zarówno przepisy ustaw administracyjnych jak i przepisy kodeksu cywilnego, w zakresie w jakim nie krzyżują się. Mając na uwadze powyższe, może dojść do kilkukrotnego przerwania biegu terminu przedawnienia.

Gdyby uznać, że przepisy o przedawnieniu nie dotyczą roszczeń administracyjnych dochodzonych na drodze sądowej wówczas przepisy te byłyby zupełnie zbędne. Wszystkie roszczenia opisane w ust. 1 art. 165 i ust. 1 art. 252 ustaw opisanych wyżej, dochodzone są bowiem na drodze sądowej.

Zupełnie niesłuszny jest pogląd, jakoby przerwa biegu terminu przedawnienia roszczenia przez czynność podjętą przed kierownikiem mogła odnosić się wyłącznie do roszczeń niespornych. Zaniechanie w spełnieniu świadczenia z reguły świadczy o spornym charakterze roszczenia.

Wobec powyższego, do przerwy biegu terminu przedawnienia roszczenia objętego pozwem doszło najpóźniej zarówno w dniu wezwania Dyrektora Izby Administracji, tj. w dniu 21 lutego 2020r. w dacie skierowania wezwania o zapłatę odprawy (przed upływem 3 lat od dnia 1 maja 2017r.) oraz w dniu 13 października 2021r. tj. w dniu wniesienia pozwu, a zatem przed upływem trzech lat od daty 21 lutego 2020r. Od dnia 13.10.2021.r., wobec wniesienia pozwu, termin przedawnienia nie biegnie na nowo do czasu zakończenia toczącego się postępowania, a to z mocy art. 124 §2 k.c.

Zauważyć należy, iż już w pozwie o sprostowanie świadectwa pracy powód domagał się zasądzenia odprawy pieniężnej, jako oczywistej konsekwencji ustalenia, iż doszło do zwolnienie ze służby. To, że powód nie sprecyzował wysokości odprawy w wezwaniu do zapłaty nie ma znaczenia dla przyjęcia skutku przerwy biegu terminu przedawnienia. Wysokość odprawy była od samego początku bezsporna, wynikała wszakże z ustawy. Sposób wyliczenia odprawy został precyzyjnie wskazany w ustawie o Służbie Celnej i powód od samego początku w pełni zdawał się na wyliczenia pozwanego, jako dysponującego pełną dokumentacją zarobkową pozwalającą w sposób nie budzący wątpliwości wyliczyć wysokość świadczenia. Odprawa co do wysokości nie była sporna, a bezsporny sposób jej liczenia wynikał bezpośrednio z ustawy.

Zgodnie z art. 120 k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Obowiązek wypłaty odprawy pieniężnej w związku z reorganizacją jednostki powstaje z mocy prawa i jak każda inna odprawa lub świadczenie pracownicze wypłacane w związku z zakończeniem stosunku pracy lub służby powinna zostać wypłacona w ostatnim dniu pracy lub służby, bez konieczności kierowania do kierownika jednostki jakiegokolwiek wezwania, lub podejmowania jakiejkolwiek czynności. Co do zasady zatem odprawa pieniężna dochodzona pozwem powinna stać się wymagalna w dniu 31 maja 2017r. Stałoby się tak, gdyby nie doszło do powstania luki w prawie. W ustawie o KAS jak i w przepisach wprowadzających KAS nie przewidziano expressis verbis prawa do odprawy dla funkcjonariuszy, których stosunek służbowy, ulegał zgodnie z nomenklaturą ustawową, przekształceniu w stosunek pracy. Dopiero orzecznictwo po 2017r., aczkolwiek początkowo niejednolite, wypracowało ostatecznie właściwy, prokonstytucyjny kierunek wykładni prawa przedstawiony powyżej. Zrodziła się zatem świadomość po stronie uprawnionych o przysługujących im świadczeniach, a to wobec definitywnego ustania stosunku służby. Wymagalność należy tutaj rozumieć jako świadomość i pewność istnienia roszczenia. Taka świadomość po stronie powoda zaistniała w dniu 21 lutego 2021r. w dniu wezwania do zapłaty odprawy pieniężnej i do wydania świadectwa służby. W odpowiedzi pozwany dopiero w dniu 8 września 2021r. wystawił a następnie świadectwo służby, przy czym w dalszym ciągu odmawiał zapłaty odprawy pieniężnej, czemu dał wyraz w piśmie z dnia 8 września 2021r.

Można zatem przyjąć, że nie tyko doszło do przerwy biegu terminu przedawnieni w dniu 21 lutego 2020r., lecz również do wstrzymania biegu terminu przedawnienia w okresie od dnia 21 lutego 2020r. do dnia 8 września 2021r., a to zgodnie ze stosowanym odpowiednio do roszczeń administracyjnych art. 124 §2 k.c. Termin 3 – letni rozpoczął na nowo bieg w dniu 8 września 2021r. i został przerwany w dniu 13.10.2021r. tj. w dniu wniesienia pozwu, a to zgodnie ze stosowanym odpowiednio art. 123§1 pkt 1 k.c.

Zarzut przedawnienie roszczenia ocenić należało zatem jako niezasadny.

Niezależnie od powyższego, gdyby uznać, że doszło do przedawnienia roszczenia, do czego w ocenie Sądu nie ma podstaw, nie ulega wątpliwości, iż zastosowanie winien znaleźć art. 5 k.c. lub odpowiadający treścią art. 8 k.p.

Art 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej i odpowiadający mu treścią ust.2 art. 252 ustawy o KAS adresowane są wszakże do kierownika jednostki, który w szczególnych okolicznościach może przyznać odprawę nawet, jeżeli stwierdzi, że doszło do przedawnienia.

Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawionego nie jest uważane za wykonywanie praw i nie korzysta z ochrony. W świetle okoliczności sprawy, zwłaszcza mając na uwadze niedoskonałe techniki legislacyjne, za które odpowiada Skarb Państwa, a zatem druga strona stosunku służby, w ocenie Sądu skorzystanie z zarzutu przedawnienia roszczenia jest sprzeczne ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem tego prawa i godzi w zasadę zaufania do prawa i lojalności wobec podwładnych.

Przedawnienie jest instytucją z katalogu tzw. dawności, która ma zagwarantować pewność obrotu gospodarczego i prawnego w sytuacji przedłużającego się braku aktywności ze strony uprawnionego do realizowania swoich uprawnień. Brak takiej aktywności przez oznaczony prawem okres czasu uprawnia, w imię pewności obrotu prawnego, dłużnika do uznania, że wierzyciel rezygnuje ze swoich praw. Temu służy w istocie prawo do skorzystania z zarzutu przedawnienia.

Powód w niniejszej sprawie, co najmniej od momentu nabycia świadomości prawnej o przysługujących mu uprawnieniach do odprawy (21 luty 2021r. jako termin wymagalności) dwukrotnie manifestował swoje oczekiwania finansowe wobec pozwanego. Nie dał w żaden sposób pozwanemu powodu do uznania, że zrezygnował ostatecznie ze swojego roszczenia. Pomiędzy wezwaniami do zapłaty oraz do dnia złożenia pozwu nie upłynął okres 3 lat. W konsekwencji zatem, szczególnie w świetle art. 165 ust. 2 i art. 175 ust. 2 przywołanych wyżej ustaw, skorzystanie z zarzutu przedawnienia należy ocenić jako sprzeczne z celem wprowadzenia instytucji dawności z art. 117 k.c.

Skarb Państwa – strona stosunku służby, jako ustawodawca, winien odpowiadać za jakość, konstytucyjność oraz rzetelność legislacji. Niezależnie od tego z jakich przyczyn doszło do pominięcia prawodawczego przy reformie administracji państwowej, skutkującego lawiną spraw sądowych, za skutki tychże zaniechań odpowiedzialność powinien ponosić nie kto inny jak Skarb Państwa. Dopiero orzecznictwo, początkowo niejednolite, z czasem jednakże wypełniające lukę prawodawczą w drodze prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawowych, w poszczególnych sprawach naprawiało zaniechanie ustawodawcy. W tym stanie rzeczy, nie sposób czynić zarzut funkcjonariuszom, których stosunek służby wygasł na skutek przekształcenia w stosunek pracy, że dopiero po 5 latach od ustania służby wystąpili do sądu z pozwem. Skorzystanie z zarzutu przedawnienia w tych okolicznościach ocenić należy jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz zasadami i wartościami konstytucyjnymi.

Luka prawna w regulacji ustaw reformujących w 2017r. administrację celno – skarbową spowodowała wprowadzenie w błąd funkcjonariuszy o przysługujących im prawach oraz sytuacji prawnej. Liczne procesy w skali całego kraju oraz kształtujące się na przestrzeni kliku lat orzecznictwo sądów powszechnych znajdujące wyraz w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024r. w sprawie III PZP 2/23, wyprowadzały uprawionych funkcjonariuszy z błędu co do ich sytuacji prawnej.

O odsetkach orzeczono na mocy art. 165 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej z dnia 27.08.2009r. (art. 252ust. 4 ustawy o KAS).

Sąd oddalił powództwo w części dotyczącej sprostowania świadectwa pracy co do pkt 5.

Z mocy art. 102 k.p.c. Sąd nie obciążał powoda kosztami.