II UKN 186/00

Wyrok z dnia 12 stycznia 2001 r. II UKN 186/00 Dochód osiągnięty przez pracownika, który wykonuje umowę zlecenia zawartą z jego pracodawcą, traktuje się jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnie- nia (art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlece- nia, jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.), niezależnie od tego, czy pracownik podlega ubezpieczeniu osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia, czy też takiemu ubezpieczeniu nie podlega wobec zatrudnie- nia w pełnym wymiarze czasu pracy. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Beata Gudowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2001 r. sprawy z wniosku Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w C. o składki na ubez- pieczenie społeczne, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 2 czerwca 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. wymierzył Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej - Wojewódzkiemu Inspektoratowi Weterynarii w C. składki na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń za wykony- wanie umów zlecenia osób będących pracownikami tej instytucji. W odwołaniu od tej decyzji Wojewódzki Inspektorat Weterynarii w C. zarzucił, że usługi polegające na badaniu zwierząt i mięsa były wykonywane przez lekarzy weterynarii na podstawie umowy o dzieło w ramach prowadzonej przez nich działal- ności gospodarczej. 2 Wyrokiem z dnia 21 grudnia 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie. Sąd ustalił, że Wojewódzki Zakład Weterynarii w C., który po zmianach w 1997 r. został przekształcony w Woje- wódzki Inspektorat Weterynarii, zawierał ze swoimi pracownikami - lekarzami wete- rynarii, którzy zostali uprzednio wyznaczeni przez Wojewódzkiego Lekarza Wetery- narii do wykonywania urzędowego badania zwierząt rzeźnych i mięsa na terenie określonego obwodu - umowy zlecenia na wykonywanie badań. Osoby te zgłosiły we właściwych urzędach prowadzenie działalności gospodarczej, której przedmiotem były usługi weterynaryjne. Wysokość opłat za badania była ustalona przez Woje- wódzkiego Lekarza Weterynarii, rachunki za usługi wystawiane były w imieniu Woje- wódzkiego Zakładu Weterynarii, część opłaty w wysokości 15% była przekazywana na jego konto, a pozostała część stanowiła wynagrodzenie wykonującego badanie lekarza. Umowy o wykonywanie badań były zawierane na rok kalendarzowy, zawie- rały postanowienia dotyczące wysokości wynagrodzenia oraz termin, w jakim pobra- ne opłaty powinny być przekazane na konto Zakładu Weterynarii, który przekazywał je do budżetu. Oceniając te umowy Sąd uznał, że nie były one umowami o dzieło w rozumieniu art. 627 KC, lecz umowami zlecenia, o których mowa w art. 734 KC. Istotnym elementem umowy o dzieło jest indywidualnie oznaczony rezultat, a nie sta- ranie o jego osiągnięcie. Przedmiotem umów było badanie zwierząt rzeźnych i mięsa, a nie to, czy w wyniku tych badań zostanie wydane świadectwo weterynaryj- ne, zezwalające na wprowadzenie mięsa do obrotu. Lekarze weterynarii nie wyko- nywali badań w ramach działalności gospodarczej w zakresie usług weterynaryjnych. Umowy były zawierane z osobami fizycznymi, a nie podmiotami gospodarczymi, na co wskazuje treść tych umów. Udzielane lekarzom upoważnienia do wykonywania badań były upoważnieniami imiennymi, przy czym czynności objęte upoważnieniem mogły być wykonywane w godzinach urzędowych. Ponieważ umowy zlecenia były zawierane z pracownikami, osiągnięty dochód stanowi podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne pracowników stosownie do uregulowań zawartych w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonują- cych pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.). Apelacja Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w W. - następcy prawnego Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w C. - została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 15 grud- 3 nia 1999 r. [...]. Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne Sądu pierw- szej instancji i podzielił jego pogląd prawny. Od tego wyroku wniósł kasację Wojewódzki Inspektorat Weterynarii w W. i wskazując jako podstawę kasacji naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu spo- łecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zle- cenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.) i art. 734 KC oraz błędną wykładnię art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kom- petencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy i organy ad- ministracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198) w związku z art. 40 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach administra- cji ogólnej, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyro- ku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji skarżący podniósł, że zgodnie z ostatnimi powołanymi przy określeniu podstaw kasacji przepisami wyznaczanie or- ganów urzędowego badania zwierząt i mięsa należy do właściwych podległych wo- jewodom rejonowych organów administracji ogólnej. Organy te w praktyce przekazy- wały kompetencje rejonowym lekarzom weterynarii. Organem właściwym do wyzna- czania lekarzy weterynarii do badań był kierownik urzędu rejonowego. Tak więc rejo- nowy lekarz weterynarii wyznaczając lekarzy do badania mięsa działał jako przed- stawiciel organu administracji ogólnej na podstawie zawartego porozumienia. Bez- podstawne jest zatem twierdzenie, że badając mięso lekarze weterynarii działali jako pracownicy Zakładu Weterynarii wykonujący odrębną umowę zlecenia zawartą ze swoim pracodawcą. Stosunek prawny lekarza badającego mięso z organem wyzna- czającym go do tego badania to - zdaniem skarżącego - umowa o dzieło w rozumie- niu art. 627 KC i przepis art. 750 KC nie znajduje tu zastosowania. Lekarz bowiem odpowiada za prawidłowe wydanie zaświadczenia o tym, czy zwierzę lub mięso nadaje się do wprowadzenia do obrotu. Umowy były zwierane z osobami prowadzą- cymi działalność gospodarczą, które podlegały ubezpieczeniu społecznemu na pod- stawie ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowa- dzących działalność gospodarczą (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.). Takie osoby wyłączone są z ubezpieczenia osób wykonujących pracę na pod- stawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji okre- ślonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy i organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw nie miały w tej sprawie zastosowania za- tem zarzut naruszenia art. 6 ust. 2 tej ustawy jest bezzasadny. Wyznaczenie przez terenowy organ administracji państwowej lekarzy weterynarii do badania zwierząt rzeźnych i mięsa jest urzędowym upoważnieniem stwierdzającym uprawnienia wy- znaczonego lekarza. Ta czynność urzędowa nie ma charakteru umowy i nie upraw- nia legitymującego się upoważnieniem lekarza do wynagrodzenia. Podstawą do uzyskania wynagrodzenia jest wykonanie usługi na podstawie umowy zawartej z Wojewódzkim Inspektoratem Weterynarii. Wyznaczenie przez właściwy organ admi- nistracji państwowej ma ten skutek, że umowa o świadczenie usług może być za- warta tylko z uprawnionym do wykonywania badań lekarzem weterynarii. Istnienie obowiązku odprowadzenia składki na ubezpieczenie społeczne zależy od treści tej umowy, na podstawie której ustala się czy, wykonywanie umowy mieści się w któ- rymś z systemów obowiązkowego ubezpieczenia społecznego. Oceniając treść zawieranych z lekarzami weterynarii umów Sąd Apelacyjny słusznie uznał, że były to umowy świadczenia usług, do których na podstawie art. 750 KC stosuje się przepisy o umowie zlecenia - art. 734 i nast. KC. Nie były to umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 KC , który stanowi, że przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a za- mawiający do zapłaty wynagrodzenia. Umowa o dzieło różni się od innych umów o świadczenie usług - umowy o pracę i umowy zlecenia - tym, że jest umową rezultatu. Zgodnie z powołanym przepisem dzieło powinno być oznaczone w umowie, a zatem z treści umowy musi wynikać rezultat, jaki zamawiający spodziewa się uzyskać. W umowie powinien być także określony termin końcowy wykonania dzieła oraz wyso- kość wynagrodzenia. Umowa o świadczenie usług może być uznana za umowę o dzieło tylko w przypadku, gdy w umowie oznaczone są cechy zamówionego dzieła, aby po wykonaniu umowy można było ocenić, czy osiągnięty rezultat jest zgodny z zamówieniem. Warunków tych nie spełniają umowy zawierane z lekarzami weteryna- rii, gdyż określają one rodzaj czynności, jakie mają być wykonane w okresie obowią- zywania umowy, a wynagrodzenie uzależnione jest od ilości wykonanych czynności, która nie jest w umowie z góry określona. Skoro umowy o wykonanie badań wetery- 5 naryjnych nie są umowami o dzieło i nie należą do umów odrębnie uregulowanych w Kodeksie cywilnym, zgodnie z art. 750 KC stosuje się do nich przepisy o zleceniu. Zarzut naruszenia tego przepisu oraz przepisu art. 627 KC okazał się nieuzasad- niony. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1995 r. o ubezpieczeniu spo- łecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zle- cenia osoby wykonujące odpłatnie pracę na podstawie umowy zlecenia podlegają obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Nie jest słuszny zarzut, że lekarze wetery- narii prowadzący działalność gospodarczą byli z tego ubezpieczenia wyłączeni. Przepis art. 3 tej ustawy stanowi, że osoby spełniające warunki do objęcia ubezpie- czeniem społecznym określonym ustawą i ubezpieczeniem społecznym osób prowa- dzących działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniu społecznemu osób pro- wadzących działalność gospodarczą. Przepis ten określa pierwszeństwo jednego systemu ubezpieczeniowego w stosunku do drugiego. Natomiast nie zwalnia on z obowiązku ubezpieczenia społecznego osób wykonujących umowę zlecenia, które jednocześnie prowadzą działalność gospodarczą, jeżeli z tytułu prowadzenia tej działalności nie podlegają ubezpieczeniu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gos- podarczą oraz ich rodzin nie podlegają ubezpieczeniu na podstawie tej ustawy osoby będące jednocześnie pracownikami. Osoby takie nie spełniają więc warunków do objęcia ubezpieczeniem społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i przepis art. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia nie ma do nich zastosowania. Osoby będące pracownikami mogą być wyłączone z ubezpieczenia osób wykonują- cych umowę zlecenia na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ostatniej ustawy, jeżeli są zatrudnione co najmniej w pełnym wymiarze czasu pracy. Jednakże dochód osią- gnięty przez pracownika, który wykonuje umowę zlecenia zawartą z jego pracodawcą traktuje się zgodnie z art. 2 ust. 3 jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, niezależnie od tego czy podlega on ubezpieczeniu osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia czy też wobec zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy takiemu ubezpieczeniu nie podlega. Zasadę te stosuje się także w sytuacji, gdy pracownik przyjmuje zlecenie w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Taki pogląd zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 wrze- śnia 1998 r., II UKN 194/98 (OSNAPiUS 1999 nr 17, poz. 562), stwierdzając, że do- 6 chód za wykonanie zlecenia na rzecz pracodawcy, uzyskany przez pracownika, który zlecenie to przyjął w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, powinien być przez pracodawcę traktowany jak wynagrodzenie dla celów ubezpie- czenia społecznego. Przy prawidłowym ustaleniu, że lekarze weterynarii wykonywali umowy zlecenia zawierane z ich pracodawcą zastosowanie tego ostatniego przepisu było również prawidłowe. Kasacja okazała się pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i z tych przy- czyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 KPC ją oddalił. ========================================