II UKN 65/00

Wyrok z dnia 22 listopada 2000 r. II UKN 65/00 Okres zatrudnienia obywatela polskiego w Belgii w charakterze nauko- wego pracownika najemnego wynagradzanego ze środków publicznych belgijskiego skarbu państwa w ramach szczególnego systemu zaopatrzenia funkcjonariuszy służb publicznych, nie podlega zaliczeniu do okresu ubezpie- czenia przy ustalaniu lub uzyskaniu prawa do emerytury z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2000 r. sprawy z wniosku Henryka T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Biuru Rent Zagranicz- nych w W. o emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyj- nego w Warszawie z dnia 19 października 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro- kiem z dnia 19 października 1999 r. oddalił apelację Henryka T. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 11 stycz- nia 1999 r. [...], oddalającego odwołanie wnioskodawcy od decyzji Biura Rent Zagra- nicznych ZUS w W. odmawiającej przyznania mu prawa do emerytury. W sprawie tej ustalono, że wnioskodawca, urodzony 17 marca 1924 r. w Polsce, zamieszkały w Belgii, w dniu 9 maja 1990 r. wystąpił za pośrednictwem R.V.P. o stwierdzenie jego prawa do polskiej emerytury z tytułu zatrudnienia w Polsce i Belgii. Ta belgijska in- stytucja ubezpieczeniowa potwierdziła okres ubezpieczenia wnioskodawcy na teryto- rium Belgii w wymiarze 2 lat i 9 miesięcy od 1 stycznia 1966 r. do 30 września 1968 r. Biuro Rent Zagranicznych ZUS w W., ustalając przebieg ubezpieczenia i zatrudnie- 2 nia w Polsce, uznało wnioskodawcy łącznie 21 lat i jeden miesiąc okresów ubezpie- czenia w Polsce. Po uwzględnieniu potwierdzonego okresu ubezpieczenia wniosko- dawcy w Belgii jego łączny staż emerytalny wyniósł 23 lata i 10 miesięcy. W sprawie sporna była możliwość zaliczenia dalszych okresów zatrudnienia wnioskodawcy w Belgii: od 1 października do 31 grudnia 1965 r. oraz od 1 października 1968 r. do 31 marca 1989 r. w łącznym rozmiarze 20 lat i 9 miesięcy. W tych okresach wniosko- dawca był pracownikiem naukowym Katolickiego Uniwersytetu w L., tyle że jego praca nie była wynagradzana ze środków własnych tego Uniwersytetu, ale z fundu- szu belgijskiego Skarbu Państwa. Z tego tytułu podlegał on systemowi ubezpieczenia społecznego urzędników państwowych i świadczenie emerytalne za te okresy otrzy- muje on z Ministerstwa Finansów Belgii. Na podstawie takich ustaleń Sąd drugiej instancji stwierdził, że zatrudnienie wnioskodawcy w spornych okresach nie podlega uwzględnieniu do stażu ubezpie- czenia wymaganego do przyznania mu prawa do polskiej emerytury, albowiem po- stanowienia Konwencji Generalnej zawartej pomiędzy Polską Rzecząpospolitą Lu- dową a Królestwem Belgii o zabezpieczeniu społecznym (Dz.U. z 1967 r. nr 40, poz. 201), mają zastosowanie w stosunku do pracowników najemnych obywateli stron Konwencji objętych ustawodawstwami o zabezpieczeniu społecznym wymienionymi w art. 2 Konwencji, do których należą ustawodawstwo dotyczące pensji starczej i na przeżycie robotników i pracowników umysłowych oraz ustawodawstwo dotyczące pensji starczej i na przeżycie robotników górników i z nimi zrównanych (art. 2 § 1 pkt b i c Konwencji). Wnioskodawca wykonujący zatrudnienie na terenie Belgii podlegał ustawodawstwu, o jakim mowa w art. 2 § 1 pkt b Konwencji jedynie w okresie od 1 stycznia 1966 r. do 30 września 1968 r., tj. w rozmiarze 2 lat i 9 miesięcy i jedynie ten okres ubezpieczenia potwierdzony przez belgijską instytucję ubezpieczeniową, która wypłaca mu świadczenia emerytalne z tego tytułu, mógł być uwzględniony przy ustalaniu prawa do polskiej emerytury. Natomiast pozostałe sporne okresy pracy na- jemnej wnioskodawcy wykonywanej na terenie Belgii były objęte systemem zaopa- trzenia funkcjonariuszy belgijskich służb publicznych, jaki nie został wymieniony wśród ustawodawstw, do których stosuje się postanowienia Konwencji. Te sporne okresy nie zostały uwzględnione przez belgijską instytucję ubezpieczeniową do stażu ubezpieczenia, o jakim mowa w art. 2 § 1 pkt b Konwencji, a z tytułu pracy w tych okresach wnioskodawca korzysta z zaopatrzenia belgijskiego Skarbu Państwa, a nie z belgijskiej instytucji ubezpieczeniowej. 3 W kasacji wnioskodawcy podniesiono zarzuty naruszenia przepisów art. 1, art. 2 pkt. 1 lit b, art. 4 § 1 oraz art. 16 § 1 Konwencji polsko-belgijskiej z dnia 26 listopa- da 1965 r. o zabezpieczeniu społecznym przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Zdaniem skarżącego o możliwości zaliczenia do stażu ubezpieczenia dodatkowo 20 lat i 9 miesięcy zatrudnienia wnioskodawcy na Katolickim Uniwersy- tecie w L. powinien przesądzić charakter wykonywanej pracy najemnej, a nie wyna- gradzanie go za tę pracę ze środków Ministerstwa Finansów Belgii i otrzymywanie emerytury za te okresy z belgijskiego państwowego organu emerytalnego, a nie z belgijskiej instytucji ubezpieczeniowej. Objęcie wnioskodawcy za te okresy specjal- nym systemem zabezpieczenia na starość przewidzianym dla urzędników państwo- wych nie może pozbawiać go możliwości korzystania z dobrodziejstw postanowień Konwencji. Takiego wyłączenia nie przewiduje jej art. 3, a wnioskodawca jako pra- cownik najemny, który nigdy nie piastował funkcji urzędnika państwowego, nie może być pozbawiony uprawnień emerytalnych wynikających z Konwencji tylko dlatego, że podczas okresów zatrudnienia w Belgii był objęty różnymi systemami ubezpieczenia na starość. W kasacji postawiono także zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu, że praca wnioskodawcy w spornych okresach ubezpieczenia nie miała charakteru zatrudnienia najemnego i nie podlegała postanowieniom Konwencji. Z uwagi na to, że po uwzględnieniu spornych okresów wnioskodawca legitymuje się stażem ubezpieczeniowym w wymiarze 43 lat i 7 miesięcy, skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przeka- zania sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi i orzeczenia o kosztach po- stępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie może być uwzględniona, albowiem okres zatrudnienia obywatela polskiego na terenie Belgii w charakterze naukowego pracownika najemnego, który był wynagradzany z funduszów publicznych belgijskiego Skarbu Państwa i przez to objęty szczególnym systemem zaopatrzenia funkcjonariuszy służb publicznych, nie może być wliczony do okresu ubezpieczenia przy ustaleniu lub uzyskaniu prawa do emerytury z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Wynika to z prawidłowo dokonanej przez Sąd Apelacyjny wykładni postanowień Konwencji Generalnej mię- dzy Polską Rzecząpospolitą Ludową a Królestwem Belgii o zabezpieczeniu społecz- 4 nym, sporządzonej w Brukseli dnia 26 listopada 1965 r. (Dz.U. Z 1967 r. Nr 40, poz. 201 ze zm., powoływanej dalej jako polsko-belgijska Konwencja o zabezpieczeniu społecznym lub Konwencja). Wstępnie trzeba podkreślić, że polskim systemem ubezpieczeń społecznych objęci są pracownicy lub inne osoby fizyczne podlegające obowiązkowo ubezpiecze- niom emerytalnemu i rentowemu na podstawie polskiego ustawodawstwa na obsza- rze Rzeczypospolitej Polskiej (aktualnie art. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Oznacza to, że świadczenia z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych można co do zasady nabyć jedynie z tytułu okresów zatrudnienia, służby, innego rodzaju działalności lub pełnienia określonej funkcji czy innej ustawowo określonej podstawie ubezpieczenia społecznego na obszarze Państwa Polskiego. Natomiast okresy zatrudnienia (ubez- pieczenia) poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mogą być objęte dobrowolnymi ubezpieczeniami w przypadkach wyraźnie wskazanych w polskim systemie ubezpie- czeń społecznych (art. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i wówczas są objęte polskim ustawodawstwem emerytalno-rentowym tak jak okresy zatrudnienia (lub równorzędne z nimi) wykonywane na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Inne okresy zatrudnienia (ubezpieczenia) poza obszarem Polski mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu, przyznawaniu lub utrzymaniu świadczeń emerytalno-rento- wych z polskiego ubezpieczenia społecznego tylko na podstawie postanowień mię- dzynarodowych konwencji o zabezpieczeniu społecznym, które na umówionych za- sadach dopuszczają uwzględnianie wzajemnie uzgodnionych okresów ubezpiecze- nia przy przyznawaniu świadczeń na podstawie ustawodawstw każdego z umawiają- cych się Państw - stron konwencji. Oznacza to na ogół, że obywatele każdego z umawiających się Państw korzystają ze świadczeń przysługujących im na podstawie narodowych systemów zabezpieczenia (ubezpieczenia) społecznego, które z uwagi na wiążące umowy międzynarodowe powinny uwzględniać konwencyjnie określone zasady wzajemnego zaliczania okresów ubezpieczenia na terenie umawiających się stron. To z kolei oznacza, że przy ustalaniu, przyznawaniu lub utrzymaniu świadczeń emerytalno-rentowych z każdego z narodowych systemów ubezpieczenia (zabezpie- czenia ) społecznego obywatelom umawiających się Państw nie można uwzględnić innych niż konwencyjnie określone, okresy ubezpieczenia na terenie każdego z tych Państw. Odnosząc te ogólne sygnalizacje do postanowień polsko-belgijskiej Konwencji 5 o zabezpieczeniu społecznym, trzeba wskazać, że znajdują one zastosowanie w za- kresie ustawodawstw o zabezpieczeniu społecznym wymienionych art. 2, który (w katalogach zamkniętych) wyczerpująco wylicza narodowe ustawodawstwa o zabez- pieczeniu społecznym, do których stosuje się postanowienia Konwencji. Są to usta- wodawstwa objęte powszechnym systemem zabezpieczenia społecznego w każdym z umawiających się Państw oraz dodatkowo jedynie ustawodawstwa szczególne (specjalne) górników i z nimi zrównane. Dla zastosowania postanowień Konwencji nie wystarczy zatem sam status prawny osoby zainteresowanej będącej pracowni- kiem najemnym lub z takim statusem zrównanym, ale konieczne jest równoczesne (łączne) objęcie takiej osoby jednym z ustawodawstw o zabezpieczeniu społecznym, do których stosuje się Konwencję. Skoro Henryk T. w spornym okresie nie był objęty żadnym z belgijskich ustawodawstw określonych w art. 2 § 1 Konwencji, a w szcze- gólności ustawodawstwem dotyczącym pensji starczej i na przeżycie robotników i pracowników umysłowych (art. 2 § 1 pkt 1b Konwencji), ale był objęty innym syste- mem, a mianowicie systemem zaopatrzenia belgijskich funkcjonariuszy publicznych (ustalenie to wiąże Sąd Najwyższy, skoro skarżący nie podniósł zarzutów naruszenia prawa procesowego - por. wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97, OSNAPiUS 1997 Nr 22, poz. 436), to jego status najemnego pracownika naukowego (umysłowe- go) nie wystarcza do objęcia go postanowieniami Konwencji. W systematyce Posta- nowień Ogólnych Konwencji zawartych w jej art. 1-5, należy przyjąć, że art. 3 - który stanowi, iż postanowień Konwencji nie stosuje się do zawodowych urzędników dy- plomatycznych i konsularnych, łącznie z urzędnikami wchodzącymi w skład kancela- rii, do marynarzy marynarki handlowej i do pracowników innych niż pracownicy na- jemni lub zrównani z najemnymi - jedynie dodatkowo wyłącza wymienione w nim kategorie ubezpieczonych, w tym także tych, którzy mogliby być objęci pozytywnym katalogiem oddziaływania art. 1 i 2 Konwencji. Również zarzuty naruszenia art. 4 § 1 i art. 16 Konwencji były oczywiście chybione, albowiem regulacje zawarte w tych po- stanowieniach Konwencji mają zastosowanie tylko do ubezpieczonych objętych przedmiotowym zasięgiem oddziaływania Konwencji, określonym w zamkniętym ka- talogu narodowych ustawodawstw ujętych w art. 2 Konwencji. Skoro skarżący nie był w spornym okresie objęty żadnym z belgijskich ustawodawstw, do których stosuje się postanowienia Konwencji (art. 1 i 2 § 1 Postanowień Ogólnych Konwencji), to nie ma oparcia powoływanie się przez niego na jakiekolwiek inne postanowienia tej umowy międzypaństwowej, która nie reguluje jego sytuacji w spornym okresie podlegania 6 specjalnemu systemowi zaopatrzenia funkcjonariuszy belgijskich służb publicznych, nie będących powszechnym systemem zabezpieczenia społecznego pracowników umysłowych ani specjalnym systemem zabezpieczenia górników i z nimi zrówna- nych. Z powodu braku w polsko-belgijskiej Konwencji o zabezpieczeniu społecznym podstaw do zaliczenia tego spornego okresu do stażu emerytalnego według zasad polskiego systemu ubezpieczenia społecznego, skarżący nie legitymuje się wyma- ganym według prawa polskiego 25 letnim stażem ubezpieczenia. Przeto nie zostały naruszone wskazane w uzasadnieniu kasacji normy art. 26 i art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 39312 KPC. ========================================