II UKN 54/00

Wyrok z dnia 17 listopada 2000 r. II UKN 54/00 Warunkiem ubezpieczenia rolnika, który podejmuje pozarolniczą działal- ność gospodarczą, jest trwające nieprzerwanie przynajmniej przez jeden rok podleganie z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym za- kresie, poprzedzające bezpośrednio datę rozpoczęcia tej działalności (art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jedno- lity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Stefania Szymańska (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2000 r. sprawy z wniosku Zygmunta C. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w P. o podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolniczemu, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 29 października 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowe- go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu z dnia 9 czerwca 1999 r. [...] i oddalił odwołanie Zygmunta C. od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w P. z dnia 6 maja 1999 r. [...], nie obciążając wnioskodawcy kosztami postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny w P. w de- cyzji z 6 maja 1999 r. stwierdziła ustanie w odniesieniu do Zygmunta C. rolniczego ubezpieczenia społecznego - zarówno wypadkowego, chorobowego i macierzyńskie- go jak i emerytalno-rentowego - od 1 lipca 1998 r. W uzasadnieniu podkreślono, że wnioskodawca podjął pozarolniczą działalność gospodarczą od 15 maja 1998 r., a przed tą datą podlegał przez okres krótszy niż jeden rok rolniczemu ubezpieczeniu 2 społecznemu i dlatego, wobec niespełnienia warunku z art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), podlega od daty rozpoczęcia działalności gospodarczej ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu. Wyrokiem z 9 czerwca 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Przemyślu zmienił zaskarżoną decyzję poprzez ustalenie, że wniosko- dawca nadal podlega od dnia 1 lipca 1998 r. rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy w pełnym zakresie. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że wnioskodawca rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej 15 maja 1998 r. Jest on właścicie- lem gospodarstwa rolnego o powierzchni 30 ha przeliczeniowych. Podlegał ubezpie- czeniu pracowniczemu w okresie od 1 kwietnia 1996 r. do 31 maja 1996 r., a następ- nie od 1 kwietnia 1997 r. do 30 czerwca 1997 r. i w tym czasie został wyłączony z podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy. Podleganie rol- niczemu ubezpieczeniu społecznemu zostało stwierdzone decyzją z dnia 6 maja 1999 r., którą to jednocześnie wyłączono go z podlegania temu ubezpieczeniu od 1 lipca 1998 r. W ocenie Sądu podjęcie przez wnioskodawcę działalności gospodarczej „nie spowodowało ustania ubezpieczenia rolniczego, gdyż spełniona została prze- słanka określona w art. 5a, wnioskodawca opłacił składki za cały okres ubezpiecze- nia, tj. od 1 lipca 1997 r. do 30 czerwca 1998 r., a więc nieprzerwanie przez jeden rok (...), ponadto w tym okresie nie podlegał innemu ubezpieczeniu ani nie miał ustalo- nego prawa do renty lub emerytury (...), nie odprowadzał też składek ubezpieczenio- wych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, regulował wszak do daty wyro- kowania składki na ubezpieczenie rolnicze”. Wyrokiem z 29 października 1999 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu rentowego jako nieuzasadnioną. Sąd Apelacyjny stwierdził, iż wyrok Sądu pierwszej instancji jest trafny, pomimo błędnego uzasadnienia. W motywach wyroku Sąd Ape- lacyjny podkreślił, iż Zygmunt C. od 1993 r. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 30,69 ha przeliczeniowego. Od 1 marca 1989 r. do stycznia 1999 r. prowadził działalność gospodarczą, którą kilkakrotnie zawieszał, jak również podejmował w tym okresie zatrudnienie w oparciu o umowę o pracę, co spowodowało jego wyłączenie przez KRUS-Oddział Regionalny w P. z podlegania w pełnym zakresie rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą od 1989 r. i jej wielokrotnym zawieszaniem, organ rentowy decyzją z dnia 20 maja 1995 r. stwierdził podleganie Zygmunta C. rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w 3 pełnym zakresie z mocy ustawy, stwierdzając jednocześnie obowiązek opłacania składki wraz z odsetkami z tytułu powstałych zaległości, w tym od 1 stycznia 1995 r. W oparciu o powyższe Sąd Apelacyjny ustalił, że Zygmunt C. w okresie od 1 stycznia 1995 r. do 30 marca 1996 r. nieprzerwanie podlegał rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy w pełnym zakresie przez okres 1 roku 2 miesięcy i 29 dni. Wnioskodawca – wywiódł dalej Sąd Apelacyjny – ponownie rozpoczął prowa- dzenie działalności gospodarczej 15 maja 1998 r. Przed tą datą od 1 lipca 1997 r. podlegał rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu, tj. po zaprzestaniu wykonywania zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę z dniem 30 czerwca 1997 r. Argumentacja Sądu pierwszej instancji, która w istocie sprowadza się do jed- noznacznego stwierdzenia, że Zygmunt C. w związku z podjętą w dniu 15 maja 1998 r. działalnością gospodarczą podlegał nieprzerwanie co najmniej rok rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy, tj. od 1 lipca 1997 r. do 30 czerwca 1998 r., gdyż w tym to czasie opłacał składki z tytułu tego ubezpieczenia, jest nietraf- na. Sam fakt opłacania składek w ramach systemu ubezpieczeniowego rolników nie jest równoznaczny, w sytuacji tyczącej wnioskodawcy, z podleganiem rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w związku z niepodzielnością tejże składki, tj. obowiąz- kiem opłacania jej kwartalnie (art. 4 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolni- ków). Fakt rozpoczęcia działalności gospodarczej w dniu 15 maja 1998 r. spowodo- wał konieczność opłacenia składki z tytułu rolniczego ubezpieczenia społecznego za II kwartał 1998 r., co nie oznacza, że to właśnie stanowiło o spełnieniu w odniesieniu do wnioskodawcy przesłanki z art. 5a, tj. nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy przez 1 rok, tj. według ustaleń Sądu, od lipca 1997 r. do 30 czerwca 1998 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego wnioskodawca jednak nadal winien podlegać rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w pełnym zakresie, a to z tej przyczyny, że podjęcie przez niego działalności gospodarczej 15 maja 1998 r. poprzedziło jego podleganie rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy w pełnym zakre- sie przez okres 1 roku 2 miesięcy i 29 dni, tj. od 1 stycznia 1995 r. do 30 marca 1996 r., co stanowi spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i co skutkuje, że nadal podlega temu ubezpieczeniu. Zarzuty apelacji należy uznać za zasadne w tej części, w której kwe- stionują argumentację Sądu pierwszej instancji, iż wnioskodawca w okresie od lipca 1997 r. do czerwca 1998 r. legitymował się nieprzerwanym jednorocznym okresem 4 podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Organ rentowy nie wziął jednak pod uwagę podlegania przez wnioskodawcę rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy w pełnym zakresie w okresie od 1 stycznia 1995 r. do 30 marca 1996 roku. W kasacji Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny w P. zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i wniosła o uchylenie wyroków Sądów obu instancji, obciążenie kosztami postępowania wnio- skodawcy oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepi- sanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty kasacji i jej wniosek są w pełni uprawnione. Zgodnie z art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) rolnik (domownik), który podlegając ubezpieczeniu społecznemu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie 1 rok, podejmuje działalność gospodarczą, nie będąc pracownikiem i nie pozostając w stosunku służ- bowym, podlega nadal temu ubezpieczeniu, chyba że złoży Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych lub Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oświadczenie, że chce podlegać innemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pozarolniczej działalno- ści gospodarczej. Wykładnia tego przepisu stanowiła już przedmiot rozważań Sądu Najwyższe- go. I tak: w wyroku z 3 grudnia 1998 r., II UKN 343/98, (OSNAPiUS 1999 r. nr 2, poz. 74), Sąd Najwyższy stwierdził, iż - stosownie do art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - warunkiem podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu przez rolnika (domownika), który podejmuje pozarolni- czą działalność gospodarczą jest uprzednie, trwające nieprzerwanie przynajmniej przez jeden rok podleganie z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie. Do takiego wniosku Sąd Najwyższy doszedł po dokonaniu wykładni gramatycznej tego przepisu. Wskazuje na to bowiem konstrukcja gramatyczna pierwszego zdania tego przepisu, które ma decydujące znaczenie w sprawie. Zdanie to ma dwa orzeczenia w określonym następstwie czasów. Użycie dla pierwszego orzeczenia, tj. dla czasownika „podlegać”, formy imiesłowu czynnego w postaci nie- 5 dokonanej oznacza rozpoczęcie tej czynności i jej trwanie przez okres wskazany w tym przepisie (nieprzerwanie co najmniej 1 rok) zanim nastąpi czynność określona drugim orzeczeniem, a więc zanim rolnik podjął pozarolniczą działalność gospodar- czą. Prawo wyboru pomiędzy ubezpieczeniem społecznym rolników a innym ubez- pieczeniem (zbieg systemów ubezpieczeń społecznych) przysługuje zatem tylko rol- nikowi (domownikowi), który podjął pozarolniczą działalność gospodarczą po okresie 1 roku nieprzerwanego podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela to stanowisko. Kontynuując zaś ten kierunek orzecznictwa należy dodać, iż przez „uprzednie” trwające nieprzerwanie przynajmniej przez jeden rok podleganie z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie należy rozumieć podleganie temu ubezpieczeniu bezpośrednio przed dniem rozpoczęcia pozarolni- czej działalności gospodarczej, jak to słusznie wywiedziono w kasacji. Treść przepisu art. 5a nie uprawnia do wniosku, jak to przyjął Sąd Apelacyjny, że może chodzić o podleganie ubezpieczeniu rolniczemu w innym okresie. W sprawie jest oczywiste, że wnioskodawca przed podjęciem w dniu 15 maja 1998 r. pozarolniczej działalności gospodarczej nie legitymował się jednorocznym nieprzerwanym okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z ustawy w pełnym zakresie poprzedzającym bezpośrednio podjęcie tej działalności. Wynika to bowiem zarówno z ustaleń Sądu pierwszej instancji, jak i Sądu drugiej instancji. Kasacja okazała się zatem uzasadniona i dlatego Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie wniosko- dawcy od decyzji organu rentowego na mocy art. 39313 KPC, nie obciążając wnio- skodawcy kosztami postępowania kasacyjnego (art. 102 KPC). ========================================