I PKN 299/99

Wyrok z dnia 21 października 1999 r. I PKN 299/99 Bezzasadny jest kasacyjny zarzut naruszenia art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jednolity tekst: Dz.U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177 ze zm.), jeżeli efekty uzyskane przez stosowanie projektu wynalazcze- go nie dotyczyły efektów uzyskanych przez wykonywanie prawa do patentu lub do prawa ochronnego albo patentu lub prawa ochronnego. Przewodniczący: SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Walerian Sanetra (sprawozdawca), Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 października 1999 r. sprawy z po- wództwa Jerzego B. przeciwko Przedsiębiorstwu Badawczo-Produkcyjnemu Prze- mysłu Kablowego „E.” w likwidacji o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził na rzecz strony pozwanej od powoda kwotę 1.000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e W imieniu powoda Jerzego B. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 1997 r. [...], którym jego apelacja od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 4 grudnia 1996 r. [...] w zasadni- czym zakresie została oddalona i który jednakże równocześnie w pewnym zakresie został zmieniony na korzyść powoda. Powód Jerzy B. domagał się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa Ba- dawczo Produkcyjnego Przemysłu Kablowego „E.” w O.M. wynagrodzenia za stoso- wanie w latach 1987 - 1992 opatentowanego wynalazku, dotyczącego sposobu roz- tłaczania kapturków termokurczliwych oraz urządzenia do roztłaczania kapturków termokurczliwych. W toku postępowania powód sprecyzował ostatecznie swe rosz- czenia w ten sposób, że wniósł o zasądzenie wynagrodzenia według opinii biegłego 2 inż. Jana W., sporządzonej 19 grudnia 1995 r. [...], tj. w łącznej kwocie 41.512.313 zł (przed denominacją) wraz z odsetkami ustawowymi. W piśmie procesowym z dnia 14 grudnia 1995 r., wniesionym dnia 22 grudnia 1995 r. [...], powód wystąpił ponadto o zasądzenie odsetek od zaległych odsetek, stosownie do treści art. 482 § 1 KC. Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo co do kwoty 1.577,15 (należności głównej) oraz kwoty 5.180,59 zł skapitalizowanych odsetek (z odsetkami ustawowymi od 24 maja 1996 r. do dnia zapłaty), zaś w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Sąd ten ustalił, że powód jest twórcą wynalazku, dotyczącego sposobu roztłaczania kaptur- ków termokurczliwych i urządzenia do roztłaczania. Wynalazek ten został wykorzys- tany w procesie technologicznym produkcji kapturków termokurczliwych, potrzebnych do zabezpieczenia zakończeń kabli. Powód jako twórca wynalazku otrzymał tytułem wynagrodzenia za pięć lat stosowania wynalazku (od 1 lipca 1987 r. do 30 czerwca 1992 r.) kwotę 262,15 zł. Opierając się na treści § 1 ust. 4 i § 10 ust. 3 zarządzenia Ministra – Kierownika Urzędu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń z 31 stycznia 1986 r. w sprawie zasad obliczania efektów stanowiących podstawę do ustalenia wysoko- ści wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze (M.P. Nr 12, poz. 87) Sąd Wojewódzki uznał za wiarygodną opinię biegłego Jana W. z 5 sierpnia 1996 r. i na jej podstawie „przypisał rozwiązaniu powoda 35% udziału w całości przedsiębiorstwa w postaci produkcji kapturków termokurczliwych.” Odpowiednio do tych ustaleń wyliczył wynagrodzenie powoda na kwotę 1.839,26 złotych oraz wysokość skapitalizowanych odsetek. Na podstawie art. 9 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jednolity tekst: Dz.U. z 1984 r. Nr 33, poz. 77 ze zm.) Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda kwotę 1.577,15 (po odliczeniu już wypłaconego wynagrodzenia) oraz kwotę 5.180,59 tytułem skapitalizowanych odsetek. W toku postępowania przed Sądem Apelacyjnym – w następstwie apelacji powoda - przeprowadzono dowód z opinii Politechniki W. na okoliczność jaką część rozwiązania całości przedsięwzięcia w postaci produkcji kapturków termokurczliwych należy przypisać powodowi jako twórcy projektu wynalazczego, (objętego patentem [...]), a jaka część tego przedsięwzięcia jest związana z wdrożeniem wyniku prac ba- dawczo-rozwojowych, nie objętych tym projektem wynalazczym. Według opinii Ins- tytutu Technologii Materiałowych Politechniki W. termoformowanie kapturków według wynalazku powoda i przy użyciu wynalezionego przez niego urządzenia, stanowiło 20% całości prac badawczo-wdrożeniowych zmierzających do produkcji kapturków termokurczliwych. W ocenie Sądu drugiej instancji w świetle tej opinii, a także wobec 3 wniosków opinii biegłego J.W. (sporządzonej 5 sierpnia 1996 r.), po przedstawieniu przez pozwane przedsiębiorstwo materiałów dotyczących prac badawczych i prób [...], należy uznać, iż projektowi wynalazczemu powoda można przypisać nie więcej niż 35% efektów związanych z produkcją kapturków termokurczliwych. Taki sposób obliczania wynagrodzenia za stosowanie projektu wynalazczego przewidziano w § 10 ust. 3 zarządzenia Ministra - Kierownika Urzędu Naukowo-Technicznego i Wdro- żeń z dnia 31 stycznia 1986 r. Obie opinie uwzględniają przedstawione przez poz- wane przedsiębiorstwo dokumenty obrazujące przeprowadzone prace badawcze poprzedzające podjęcie produkcji kapturków. Prace te obejmowały tak istotne za- gadnienia jak: dobór materiałów, konstrukcja wyrobu i formy wtryskowej, proces wtrysku, sieciowanie radiacyjne, nakładanie kleju. Na problem właściwego doboru materiałów zwracał uwagę sam powód w sprawozdaniu z pracy naukowo-badawczej z 1982 r. [...]. Z tego samego sprawozdania wynika, że próby materiałowe trwały prawie rok. Podobne problemy stwarzało opracowanie receptury kleju topliwego i technologii jego nakładania wraz z oprzyrządowaniem. Zwracał na to również uwagę sam powód [...]. Jego też zdaniem uruchomienie produkcji kapturków termokurczli- wych stanowiło trudny, trwający od 1986 r. proces. Wyliczone przez biegłego J.W. wynagrodzenie obejmuje także efekty z produkcji doświadczalnej i importowej. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd drugiej instancji oddalił apelację powoda skie- rowaną do należności głównej stanowiącej wynagrodzenie twórcy. Uznał natomiast rację skarżącego w kwestii przyjętego w wyroku Sądu Wojewódzkiego początkowego terminu płatności odsetek od zaległych odsetek. Zgodnie z art. 482 KC odsetek od zaległych odsetek można żądać od chwili wytoczenia o nie powództwa. Należy zatem przyjąć, iż samo złożenie pisma procesowego zawierającego takie żądanie uprawnia do świadczenia podwyższonego o odsetki od zaległych odsetek. Taki sku- tek w rozpoznawanej sprawie wywołało pismo powoda złożone bezpośrednio w Są- dzie Wojewódzkim 22 grudnia 1995 r. [...]. Z tego względu zgodnie z regułą art. 111 § 2 KC powodowi należą się od dnia 23 grudnia 1995 r. odsetki od wyliczonych na ten dzień zaległych odsetek. Stosownie do tego ustalenia zmieniony został zaskar- żony apelacją wyrok Sądu pierwszej instancji. W kasacji zaskarżonemu nią wyrokowi postawiono zarzut, iż narusza on prze- pisy prawa materialnego, „a mian. art. 98 ust. 2 i 3 ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. 33/84 poz. 177) przez pominięcie tegoż przepisu przy ustala- niu efektów wynalazku opatentowanego numerem [...] oraz art. 110 ust. 1 powyższej 4 ustawy przez jego niezastosowanie.” Ponadto kasacja zawiera zarzut „naruszenia przepisów postępowania a mian. art. 233 § 1 KPC przez nierozważenie całości mate- riału zgromadzonego w sprawie oraz art. 316 § 1 i art. 364 § 2 KPC przez zamknię- cie rozprawy mimo niewyjaśnienia całości żądań powoda a mian. należności powoda z tytułu efektów wtórnych; uchybienia te miały niewątpliwie istotny wypływ na wynik sprawy.” Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw i wobec tego nie mogła zostać uwzględniona. W petitum postawiony został zarzut, iż w zaskarżonym wyroku doszło do naruszenia art. 98 ust. 2 i 3 oraz art. 110 ust. 1 ustawy o wynalazczości. Gdy idzie o art. 98 ust. 2 i 3 ustawy o wynalazczości to brak jest w kasacji wyjaśnienia na czym polegało jego naruszenie. Jest to istotna okoliczność, gdyż Sąd Najwyższy rozpoz- naje sprawę w granicach kasacji (art. 39311 KPC), a te wyznaczone są zwłaszcza przez to w jaki sposób ujęte zostały w niej jej podstawy (tj. jakie wskazano w niej konkretne przepisy, których naruszenie się zarzuca), a także ich uzasadnienie (art. 3933 KPC). W myśl art. 98 ust. 2 ustawy o wynalazczości (w brzmieniu mającym zas- tosowanie do rozpoznanej sprawy) podstawą do ustalenia wysokości wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy są efekty uzyskane przez stosowanie projektu. Przepis ten został zastosowany w zaskarżonym wyroku, bo przy ustalaniu wyna- grodzenia powoda podstawę dla jego określenia stanowiły efekty uzyskane przez stosowanie jego projektu. W kasacji nie podaje się zaś na czym polegało naruszenie tego przepisu. Podobnie jest w wypadku art. 98 ust. 3 ustawy o wynalazczości, w myśl którego ilekroć w ustawie jest mowa o efektach uzyskanych przez stosowanie projektu wynalazczego, dotyczy to również efektów uzyskanych przez wykonywanie prawa do patentu lub do prawa ochronnego albo patentu lub prawa ochronnego. W toku rozpoznawania sprawy w ogóle nie była podnoszona kwestia efektów z prawa do patentu i z patentu, gdyż jak można sądzić efektów tego typu wynalazek powoda w ogóle nie przyniósł. Również w kasacji brak jest twierdzenia, że wynalazek powoda był źródłem efektów wynikających z wykonywania prawa do patentu lub z patentu (np. w następstwie zawarcia umowy licencyjnej, czy umowy o przeniesieniu prawa do patentu lub z patentu). Ponadto w uzasadnieniu znalazło się niezrozumiałe zdanie, że „prawidłowych ustaleń Sąd winien dokonać w oparciu o przepis art. 98 rozporzą- 5 dzenia Rady Ministrów w sprawie projektów wynalazczych”. Prawdopodobnie idzie w tym wypadku o art. 98 ustawy o wynalazczości, gdyż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz.U. Nr 33, poz. 178 ze zm.), które mogłoby tu ewentualnie wchodzić w rachubę (lecz jest to wątpliwe, rola zaś Sądu Najwyższego nie polega na snuciu domysłów dotyczących tego o jaki przepis, jakiego aktu prawnego idzie wnoszącemu kasację) – nie było podzielone na artykuły lecz na paragrafy, których przy tym było tylko 87. Niezależnie od tego twierdzenie kasacji, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 98 ustawy o wynalazczości - jak wspomniano - jest gołosłowne i jednocześnie fałszywe, gdyż przepisy tego artykułu zostały przez ten Sąd zastosowane, skoro uznał on, iż powodowi należało się wy- nagrodzenie stosownie do efektów uzyskanych z zastosowania jego wynalazku. Inną sprawą jest natomiast to, czy przy ustalaniu tych efektów w sposób właściwy zostały zastosowane przepisy wykonawcze. W istocie jednakże w kasacji brak jest skonkretyzowanych zarzutów dotyczących naruszenia tych przepisów, a ponadto także w tym zakresie - zdaniem Sądu Najwyższego - nie doszło do uchybienia obo- wiązującemu swego czasu prawu, które miało zastosowanie do wynagrodzenia (ustalania wielkości efektów z wynalazku) powoda. Również zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC „przez nierozważenie całości materiału zgromadzonego w sprawie” jest nietrafny. Sąd Apelacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na opiniach biegłych, które poddał należytej analizie. Ostatecznie przyjął za właściwe stanowisko wyrażone w opinii J.W. z 5 sierpnia 1996 r., którą słusznie uznał za najbardziej wiarygodną i uwzględniającą całość materiału potrzeb- nego dla prawidłowego wyliczenia wynagrodzenia powoda. Opinia ta – choć różni się od pierwszej opinii J.W. (z 19 grudnia 1995 r.) – jest korzystniejsza dla powoda od opinii wydanej przez Politechnikę W. Opierając swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach zawartych w opinii biegłego J.W. z 5 sierpnia1996 r. Sąd Apelacyjny nie wykroczył poza wyznaczone przez art. 233 § 1 KPC ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów, a przy tym zarzut, iż nie dokonał jej na podstawie wszechstronnego rozważania zebranego materiału jest gołosłowny i nie odpowiada prawdzie. Nie jest trafny także zarzut naruszenia art. 316 § 1 KPC, gdyż Sąd Apelacyjny po zamknięciu rozprawy wydał wyrok, a przy tym miał na uwadze stan rzeczy istniejący w chwili za- mknięcia rozprawy. Wbrew temu co sugeruje się w kasacji przepis ten nie formułuje reguły, że Sąd może zamknąć rozprawę po wyjaśnieniu całości żądań strony. Wska- zany w petitum kasacji art. 364 § 2 KPC nie istnieje w tym akcie prawnym. Art. 364 6 nie jest podzielony na paragrafy i stanowi, że prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, a dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie drugiej instancji – ten sąd. Problem naruszenia tego przepisu nie pojawił się w toku przebiegu całej sprawy; w ogóle nie był podnoszony zarzut jego naruszenia. Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 110 ust. 1 ustawy o wynalaz- czości lecz również on nie mógł zostać uwzględniony przez Sąd Najwyższy. Przepis ten między innymi stanowi, że twórca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądo- wych, a mimo tego powód takimi kosztami został obciążony przez Sąd pierwszej ins- tancji. Kasacja nie wskazuje jednakże jaki w tym wypadku przepis naruszył Sąd dru- giej instancji i już chociażby z tego powodu również w tym zakresie nie mogła ona zostać uwzględniona. Istotniejsze jest jednakże to, że w myśl kształtującego się orzecznictwa Sądu Najwyższego – które to stanowisko niniejszy skład tego Sądu w pełni podziela – kasacją nie może być zaskarżone postanowienie dotyczące kosztów procesu, gdyż jest to rozstrzygnięcie o charakterze akcesoryjnym, wykraczające poza ramy pojęcia orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (poza ramy „sprawy”), w rozumieniu art. 392 KPC. Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC, orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================