II UKN 614/98

Postanowienie z dnia 13 maja 1999 r. II UKN 614/98 Zaniechanie przez sąd apelacyjny ustalenia prawdziwości przyczyny, dla której - przez cofnięcie apelacji - ubezpieczony rezygnuje z uzyskania zmiany niekorzystnej dla niego decyzji, stanowi naruszenie obowiązku oceny jego słusznego interesu, jakim jest szybkie i skuteczne nabycie świadczeń (art. 469 KPC). Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędzia SN: Beata Gudowska (sprawoz- dawca), Sędzia SA: Krystyna Bednarczyk. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 maja 1999 r. na posiedzeniu nie- jawnym sprawy z wniosku Iwony M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w P. o rentę inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawczyni od postano- wienia Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 11 marca 1998 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Apelacyj- nemu w Rzeszowie do merytorycznego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach pos- tępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wnioskodawczyni Iwona M. domagała się zmiany decyzji Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia 20 sierpnia 1997 r. o odmowie przyznania jej prawa do renty inwalidzkiej wobec braku okresu ubezpieczenia. Wywodziła, że w toku postępowania odwoławczego opłaciła zaległe składki na ubezpieczenie spo- łeczne. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Przemyślu jej odwołanie zostało oddalone, ponieważ Sąd ten ustalił, że wnioskodawczyni tylko częściowo uregulowała zaległo- ści składkowe i udowodniony okres ubezpieczenia wynosi w ostatnim dziesięcioleciu 4 lata, 2 miesiące oraz 27 dni, ale wnioskodawczyni nadal twierdziła (w apelacji), że spełniła wszystkie warunki wymagane dla przyznania wnioskowanego świadczenia. 2 Jednak w piśmie z dnia 16 lutego 1998 r. skarżąca sformułowała prośbę o "wycofanie apelacji w terminie odwrotnym, bowiem spór stał się bezprzedmiotowy". Sąd Apelacyjny, ze względu na przepis art. 469 KPC wezwał ją, by w trzydniowym terminie konkretnie określiła przyczynę cofnięcia apelacji i wskazał, że powołanie się na "bezprzedmiotowość" sporu nie jest wystarczające. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że "zarzut podniesiony przez ZUS odnośnie nieopłacenia na bieżąco składek, został uregulowany na mocy decyzji wydanej przez ZUS i upadł", w związku z czym popro- siła o "jak najszybsze wycofanie akt sprawy i przekazanie ich ZUS w P.". Wobec tak stanowczej postawy strony Sąd drugiej instancji wydał w dniu 11 marca 1998 r. postanowienie o umorzeniu postępowania apelacyjnego. W dniu 28 października 1998 r., po przywróceniu terminu, została wniesiona kasacja pełnomocnika wnioskodawczyni, zawierająca wniosek o uchylenie postano- wienia o umorzeniu postępowania pod zarzutem naruszenia przepisu art. 469 KPC przez zaniedbanie przez Sąd drugiej instancji zbadania, czy rzeczywiście zaistniały przesłanki do cofnięcia apelacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepis art. 469 KPC, przez sformułowanie "Sąd uzna za niedopuszczalne", nakłada na sąd obowiązek dokonania stosownych ustaleń, koniecznych dla oceny, czy czynność procesowa podjęta przez stronę będącą ubezpieczonym (art. 476 § 5 pkt 2 KPC) w formie cofnięcia środka odwoławczego nie narusza jej słusznego inte- resu. Interesem tym - w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego - jest szyb- kie i skuteczne nabycie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, toteż wycofanie się z dążenia do ich uzyskania jest działaniem wyjątkowym i podlega kontroli sądu w aspekcie ochrony tego interesu. Dostrzegł to Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 stycznia 1997 r., I PKN 74/96 (OSNAPUS 1997 nr 17, poz. 318), w którym stwier- dził, że cofnięcie środka odwoławczego naruszałoby ów interes wówczas, gdyby rozważenie wszystkich okoliczności sprawy doprowadziło do wniosku, że po rozpoz- naniu sprawy przez sąd odwoławczy ubezpieczony uzyskałby pozytywne rozstrzyg- nięcie. Należy podkreślić, że w ramach przepisu art. 469 KPC Sąd może uznać czyn- ności dyspozycyjne strony za niedopuszczalne także z przyczyn określonych w art. 203 § 4 KPC, gdy wskazują na sprzeczność z prawem, zasadami współżycia spo- 3 łecznego albo zmierzają do obejścia prawa. W sytuacji, gdy wnioskodawczyni twierdzi, że cofnęła apelację, pozostając w przeświadczeniu co do uzyskania od organu rentowego obietnicy uwzględnienia jej roszczeń wobec uregulowania składek i zaliczenia do II grupy inwalidztwa, Sąd Ape- lacyjny powinien był przed umorzeniem postępowania apelacyjnego ocenić, czy dą- żyła tym do obejścia prawa przez zawarcie swoistej pozasądowej ugody z organem rentowym, niedopuszczalnej w ramach stosunków z zakresu ubezpieczenia społecz- nego (por. także przepis art. 47712 KPC), a co więcej, czy rzeczywiście wypełnione zostały warunki układu ratalnego w odniesieniu do zaległości w opłacaniu składek. Zaniechanie przez Sąd Apelacyjny ustalenia prawdziwości przyczyny, dla któ- rej - przez cofnięcie apelacji - ubezpieczona rezygnuje z uzyskania zmiany nieko- rzystnej dla niej decyzji, stanowi uchybienie wynikającemu z art. 469 KPC obowiąz- kowi ochrony jej słusznego interesu, jakim jest szybkie i skuteczne nabycie świad- czeń. W niniejszej sprawie, gdy wnioskodawczyni ujawniła, odnośnie do kontynuo- wania procesu, jako przyczynę swej decyzji, fakt uregulowania składek ubezpiecze- niowych, rzeczą Sądu Apelacyjnego było sprawdzenie tego faktu. W tym stanie sprawy zaskarżone postanowienie należało uchylić (art. 39319 KPC). ========================================