Sprawa dotyczyła obowiązku zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników zlikwidowanego Państwowego Ośrodka Hodowli Zarodowej, przejętego przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa. ZUS twierdził, że składki nie wygasły, bo nie są zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa. Sąd Wojewódzki podzielił to stanowisko i oddalił odwołanie Agencji. Sąd Apelacyjny zmienił jednak wyrok, uznając, że na podstawie art. 18 ustawy z 29 grudnia 1993 r. wygasły wszystkie niezaspokojone zobowiązania zlikwidowanych przedsiębiorstw gospodarki rolnej wobec Skarbu Państwa, w tym także zaległe składki na ubezpieczenie społeczne. Sąd Najwyższy oddalił kasację ZUS, przyjmując, że pojęcie „niezaspokojone zobowiązania wobec Skarbu Państwa” obejmuje również nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne pracowników tych przedsiębiorstw. W konsekwencji obowiązek ich zapłaty wygasł.
Kluczowe kwestie prawne:
·czy zaległe składki na ubezpieczenie społeczne pracowników zlikwidowanego przedsiębiorstwa rolnego są zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa
·zakres pojęcia „niezaspokojone zobowiązania” z art. 18 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
·czy art. 18 obejmuje także publicznoprawne należności składkowe wobec ZUS
·wygaśnięcie zobowiązań przejętych przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa
Wygenerowane przez AI, może zawierać błędy.
Uzasadnienie kasacji stanowi w znacznej części powtórzenie argumentacji
Sądu Wojewódzkiego, zawartej w wyroku z dnia 23 maja 1997 r. Dlatego nie ma po-
trzeby przytaczania w tym miejscu tych argumentów tym bardziej, że Sąd Apelacyjny
miał je na uwadze, o czym świadczą motywy zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny
wskazał w sposób wyczerpujący, z powołaniem się na właściwe przepisy prawa, dla-
czego uznał zarzuty apelacji Państwowej Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa -
7
Oddziału Terenowego w W. za uprawnione. Sąd Najwyższy podziela to stanowisko w
całości. Nie można zaakceptować wywodu zawartego w uzasadnieniu kasacji, iż w
obecnym stanie prawnym Fundusz Ubezpieczeń Społecznych stanowi „swoistą włas-
ność społeczną wszystkich osób wnoszących składki na ubezpieczenie społeczne”.
Taka kategoria własności nie jest bowiem znana obowiązującemu prawu, o czym
świadczą zarówno przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak i Kodeksu cy-
wilnego. Należy przychylić się do stanowiska Agencji Rolnej Skarbu Państwa, iż
obowiązujący system prawa nie przyznaje zdolności prawnej, ani zdolności sądowej
grupie osób wnoszących składki na ubezpieczenie społeczne. Nie może mieć decy-
dującego znaczenia argument, że uznanie zobowiązań z tytułu składek na ubezpie-
czenie społeczne za zobowiązania wobec Skarbu Państwa może doprowadzić do
ograniczenia wpływu środków na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, gdyż określe-
nie źródeł wpływów na ten Fundusz należy do prawodawcy, który może - jak to ma
miejsce właśnie w art. 18 ustawy z 29 grudnia 1993 r. o gospodarowaniu nierucho-
mościami Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1994 r. Nr 1,
poz. 3) - pozbawić Fundusz pewnych wpływów, ale jednocześnie daje pełną gwaran-
cję na podstawie innych przepisów pokrycia wydatków tego Funduszu.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem przedstawiciela ZUS-u, że przepis art. 18
powołanej ustawy ma „postać dość ogólnikową” , co niewątpliwie utrudnia jego wyk-
ładnię. Dlatego Sąd Najwyższy uznał za trafną wypowiedź Prokuratora Prokuratury
Krajowej, iż przy wykładni tego przepisu należy mieć na uwadze racje jakie przyś-
wiecały prawodawcy przy jego uchwalaniu. Przepis ten stanowi, iż z dniem wejścia w
życie ustawy wygasają przejęte przez Agencję na podstawie protokołów zdawczo-
odbiorczych i niezaspokojone zobowiązania zlikwidowanych przedsiębiorstw gospo-
darki rolnej wobec Skarbu Państwa. Mając na uwadze niezadowalającą, a nieraz
wprost złą sytuację gospodarczo-finansową likwidowanych przedsiębiorstw gospo-
darki rolnej, uprawniony jest wniosek, iż w przepisie tym chodzi o wszelkie zobowią-
zania, a więc i zaległe składki na ubezpieczenie społeczne za pracowników tych
przejmowanych przedsiębiorstw. Właśnie w miejsce tych nieopłaconych składek
Państwo przeznacza z budżetu odpowiednie dotacje na uzupełnienie Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych. Przepis art. 18 stanowi więc postawę do stwierdzenia
wygaśnięcia także należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie
społeczne, co jest kolejnym przykładem tzw. „oddłużania” przez Państwo niektórych
8
podmiotów gospodarczych, tj. zwolnienia od obowiązku zapłaty zaległych składek na
ubezpieczenie społeczne.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uznał, iż zarzut naruszenia przez
Sąd Apelacyjny art. 18 powołanej ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. nie jest upraw-
niony, w związku z czym kasacja podlega oddaleniu na mocy art. 39312
KPC.
========================================