II UKN 14/98

Wyrok z dnia 6 sierpnia 1998 r. II UKN 14/98 Wypadkiem przy pracy rolniczej jest zdarzenie nagłe, wywołane przyczy- ną zewnętrzną, pozostające w związku z wykonywaniem czynności, które służą prowadzeniu działalności rolniczej lub pozostają w czasowym, przyczynowym lub funkcjonalnym związku z jej wykonywaniem, także poza terenem gospo- darstwa rolnego (art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubez- pieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Przewodniczący SSN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 1998 r. sprawy z wniosku Stanisława R. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w Z.W. o jednorazowe odszkodowanie, na skutek kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 23 czerwca 1997 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w Z.W. z dnia 6 listopada 1996 r. [...] ustalając, że wypadek, jakiemu uległ Stanisław R. w dniu 19 września 1996 r. był wypadkiem przy pracy rolniczej. U z a s a d n i e n i e Na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezy- denta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189) Rzecznik Praw 2 Obywatelskich w dniu 7 stycznia 1998 r. wniósł kasację od prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 23 czerwca 1997 r. [...], oddalającego odwołanie wnioskodawcy Stanisława R. od decy- zji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w Z.W. z dnia 6 listopada 1996 r., odmawiającej wnioskodawcy przyznania jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej. Wnoszący kasację zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 11 ust. 1 pkt 4 i art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o u.s.r.) w związku z art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) i § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Minis- tra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypad- ków przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz.U. Nr 36, poz. 199), w następstwie czego domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego i przyznania wnioskodawcy jedno- razowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej. Zdaniem skarżącego, wypadek drogowy, jakiemu uległ będący synem właści- ciela gospodarstwa rolnego, wnioskodawca w dniu 19 września 1996 r. podczas od- wożenia jednej z osób biorących udział w zbieraniu ziemniaków (bratowej) w ramach tzw. odrobku, nosił wszelkie cechy wypadku w związku z pracą rolniczą w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o u.s.r. Związku tego nie przerwało spożycie przez wnioskodawcę posiłku (kolacji) po zakończeniu pracy w polu, albowiem uzasadnione miejscem zamieszkania i porą dnia odwożenie bratowej, odwzajemniającej usługę rolniczą, wynikało z kontynuowania działalności pozostającej w związku z wykony- waniem czynności rolniczych, skoro wystąpiło podczas pokonywania samochodem osobowym drogi z pracy rolniczej, która do chwili wypadku (czołowego zderzenia z jadącym z naprzeciwka pojazdem), nie była przerwana (art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 3 Wstępnie należało sygnalizować dopuszczalność kasacji wniesionej w dniu 7 stycznia 1998 r. w trybie art. 12 ust. 3 ustawy nowelizującej KPC, który umożliwia zaskarżenie prawomocnego orzeczenia tylko w okresie 6 miesięcy od dnia uprawo- mocnienia się (wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 23 czerwca 1997 r.). Termin ten został dochowany, albowiem zgodnie z treścią art. 363 § 1 KPC orzecze- nie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoław- czy lub inny środek zaskarżenia. Od zaskarżonego kasacją wyroku Sądu pierwszej instancji przysługiwała apelacja, której termin - dla strony nie żądającej sporządzenia uzasadnienia tego orzeczenia w terminie tygodniowym od ogłoszenia jego sentencji upłynął po dwóch tygodniach od ostatniego dnia, w którym możliwe było żądanie uzasadnienia wyroku ( art. 369 KPC). Kasację należało uznać za uzasadnioną wobec naruszenia przez Sąd Woje- wódzki zarzucanych w niej przepisów prawa materialnego, w szczególności wobec błędnej wykładni pojęcia wypadku przy pracy rolniczej w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Norma ta uznaje za taki wypadek nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykony- wania poza terenem gospodarstwa rolnego zwykłych czynności związanych z pro- wadzeniem działalności rolniczej albo w związku z wykonywaniem tych czynności. Równocześnie przepis ten nie precyzuje, co należy rozumieć przez zwykłe czynności rolnicze lub czynności związane z prowadzeniem działalności rolniczej. Nie jest on wszakże normą szczególną lub wyjątkową, przeto wyraża zasadę kwalifikowania za wypadki przy pracy rolniczej wszystkich zdarzeń, które wypełniają ustawowe warunki kreujące z mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wypadkowe zdarzenia przy pracy rolniczej. W konsekwencji, wypadkiem przy pracy rolniczej w rozumieniu analizowanego przepisu będzie każde nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną pozostające w związku z wykonywaniem, podczas i poza terenem gospodarstwa rolnego typo- wych czynności rolniczych, tj. takich czynności, które służą prowadzeniu działalności rolniczej lub pozostają w czasowym, przyczynowym lub funkcjonalnym związku z wykonywaniem tych czynności. Tak rozumiana norma prawa materialnego przekre- śla dokonaną przez Sąd Wojewódzki restrykcyjnie zawężającą wykładnię, która do- prowadziła do nieuzasadnionej odmowy zakwalifikowania jako wypadku przy pracy rolniczej - wypadku drogowego, jakiemu uległ domownik rolnika odwożący inną osobę (bratową) do jej miejsca zamieszkania po zakończeniu czynności rolniczych 4 (zbierania ziemniaków). Trafnie argumentowała kasacja, że takie zachowanie się wnioskodawcy można uznać za adekwatną i normalną usługę pozostającą w bezpoś- rednim związku z zakończeniem wykopków, która była uzasadniona odległością oraz porą dnia, przez co bez wątpienia pozostawała w normatywnie określonym związku z prowadzeniem szeroko rozumianej działalności rolniczej. O braku przesłanek do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy rolniczej można by twierdzić jedynie w sytuacji, gdyby bratowa nie została zwerbowana do pracy rolniczej w ramach wza- jemnej pomocy rodzinnej, ale odbyła wizytę towarzyską, zakończoną grzecznościo- wym odwiezieniem jej do domu przez poszkodowanego. Dlatego należało wskazać za Sądem Wojewódzkim jedynie, że wprawdzie dla poszkodowanego domownika odwiezienie bratowej nie nastąpiło w drodze powrotnej z miejsca wykonywania czyn- ności rolniczych w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy o u.s.r., ale skoro Sąd ten trafnie przyjął, że dla osoby odwożonej była to droga powrotu do domu z miejsca wykonywania umówionych czynności rolniczych, to jej odwiezienie przez poszkodo- wanego nastąpiło w związku z wykonywaniem czynności rolniczych w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt 3 tej ustawy. Powyższe prowadziło na podstawie art. 393 15 KPC do zreformowania zaskar- żonego wyroku i poprzedzającej go decyzji rolniczego organu rentowego przez ustalenie, że wypadek, jakiemu uległ Stanisław R. w dniu 19 września 1996 r. był wypadkiem przy pracy rolniczej, co zobowiązuje ten organ do ustalenia uszczerbku na zdrowiu poszkodowanego i wypłaty stosownego jednorazowego odszkodowania. ========================================