II UKN 95/98

Wyrok z dnia 2 czerwca 1998 r. I UKN 95/98 Matka nie ma prawa do wcześniejszej emerytury, jeżeli choroba dziecka nie upośledza sprawności jego organizmu, w sposób wymagający jej stałej opieki (§ 1 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki, Dz.U. Nr 28, poz. 149). Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Stefania Szymańska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 1998 r. sprawy z wniosku Jadwigi K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wcześ- niejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apela- cyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 5 listopada 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wnioskodawczyni Jadwiga K., urodzona 11 października 1951 r., złożyła w dniu 31 sierpnia 1994 r. wniosek o emeryturę z powodu konieczności stałej opieki nad dzieckiem Łukaszem urodzonym 11 czerwca 1981 r. Do wniosku dołączone zos- tało zaświadczenie lekarskie z 17 sierpnia 1994 r., z którego wynika, że Łukasz K. choruje na astmę oskrzelową, bardzo często nawracające stany astmatyczne i wy- maga osobistej opieki matki. Decyzją z dnia 16 września 1994 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyni od dnia 1 maja 1994 r. prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wy- magającymi stałej opieki (Dz.U. nr 28, poz.149) ponieważ udowodniła jednocześnie 2 okres zatrudnienia w rozmiarze 27 lat, 10 miesięcy i 17 dni. W dniu 10 lutego 1997 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Prokuratury Wojewódzkiej w R. o wszczęcie postępowania w celu ponownego ustalenia prawa wnioskodawczyni do świadczeń emerytalnych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w wyniku pos- tępowania wyjaśniającego stwierdzono, iż Łukasz K. nie jest chory w stopniu wyma- gającym stałej osobistej opieki matki. Potwierdziła to analiza dokumentacji lekarskiej, przeprowadzona przez Wojewódzką Przychodnię Matki i Dziecka. Wobec tego, de- cyzją z dnia 17 lutego 1997 r. organ rentowy wstrzymał wnioskodawczyni wypłatę emerytury od dnia 1 marca 1997 r. Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji oddalił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lipca 1997 r. Sąd Wojewódzki zażądał dokumentacji lekarskiej dotyczącej Łukasza K. i po jej dołączeniu dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy pneumonologa i internisty. Biegli po zapoznaniu się z dokumentacją lekarską i zbadaniu Łukasza K. stwierdzili u niego spastyczny (alergiczny) nieżyt oskrzeli bez odchyleń od stanu prawidłowego ani zaburzeń wydolności oddechowej. Wymaga to okresowego leczenia, ale nie wy- maga stałej opieki ani aktualnie, ani od 31 sierpnia 1994 r. Na tej podstawie Sąd pierwszej instancji ustalił, że Łukasz K. nie wymagał w 1994 r. i w dalszym ciągu nie wymaga stałej opieki innej osoby. Wobec tego wnioskodawczyni nie ma uprawnień do wcześniejszej emerytury, jak prawidłowo stwierdził organ rentowy w zaskarżonej decyzji. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro- kiem a dnia 5 listopada 1997 r. oddalił apelację wnioskodawczyni i uznał, że Sąd Wojewódzki prawidłowo ustalił na podstawie dowodów zgromadzonych w postępo- waniu przed organem rentowym i w postępowaniu sądowym, że schorzenia, na jakie cierpi syn wnioskodawczyni Łukasz nie wymagają stałej opieki matki. Takie okolicz- ności jak to, że Łukasz uczęszcza do szkoły bez żadnych dłuższych przerw, że bez żadnych ograniczeń uczestniczy w lekcjach w.f. i że rodzice nie informowali szkoły o przewlekłych i ciężkich schorzeniach syna, w zestawieniu z opiniami lekarskimi, daje pełne podstawy do przyjęcia, iż wnioskodawczyni nie ma uprawnień do wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. Biegli lekarze specjalności właściwych dla schorzeń syna wnioskodawczyni po zapoznaniu się z pełną dokumentacją lekarską i zbadaniu Łukasza stwierdzili w sposób wyraźny, że cierpi on na alergiczny nieżyt oskrzeli bez zaburzeń wydolności 3 oddechowej i że choroba ta wymaga okresowego leczenia, ale badany nie wymagał i nie wymaga stałej opieki innej osoby. Sąd Wojewódzki miał zatem pełne podstawy, aby opinie te uznać za trafne i wiarygodne. Są one bowiem zgodne z opinią Wojewódzkiej Przychodni Matki i Dziecka w R., wydanej na prośbę organu rentowego, a ponadto jasne, wyczerpujące, fachowe i należycie uzasadnione. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Wojewódzki prawid- łowo zgromadził w tej sprawie pełny materiał dowodowy i ocenił go w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami (art.233 §1 KPC). Jeżeli zatem syn wnioskodawczyni nie jest chory w stopniu, który wymagałby tak w roku 1994, jak i w chwili obecnej stałej opieki matki, to Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia i nie spełniała warunków dla uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury w myśl przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. W takiej zaś sytuacji wstrzymanie wypłaty emerytury na podstawie art.80 ust.1 w związku z art.102 ust.1 pkt 4 i ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu eme- rytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. nr 40, poz.267 ze zm.) było zgodne z obo- wiązującym prawem. Powyższy wyrok pełnomocnik wnioskodawczyni zaskarżył kasacją, zarzucając na podstawie art.393 1 KPC naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na obrazie przepisów art.5 KPC na skutek jego niezastosowania, art.232 zdanie drugie w związku z art.468 §2 pkt 3 KPC - na skutek nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadka Bronisława N., art.326 §1 w związku z art.328 §2 KPC na skutek pominięcia w ocenie Sądu dokumentacji lekarskiej znajdującej się w aktach sprawy, a zwłaszcza zaświadczenia lekarskiego z dnia 9 kwietnia 1997 r. Wojewódzkiego Szpitala Zespołowego w R. oraz pominięcia dowodu z przesłuchania powódki w charakterze strony. Wnioskodawczyni wniosła o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego roz- poznania Sądowi pierwszej instancji z uwzględnieniem kosztów postępowania kasa- cyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie jest zasadna. Stosownie do §1 ust.1 i 2 rozporządzenia Rady Mi- nistrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pra- cowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. nr 28, 4 poz.149), wydanym na podstawie art.27 ust.2a ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. nr 40, poz.267 ze zm.) prawo do wcześniejszej emerytury przysługuje matce dziecka, które ze względu na stan zdrowia wymaga jej stałej opieki, a matka ma okres zatrudnienia co najmniej 20 lat. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji, zaakceptowanych przez Sąd drugiej instancji wynika, że wnioskodawczyni nie spełnia pierwszego z tych warunków. Zarzuty kasacji o naruszeniu art.5, 232, 468 § 2 pkt 3, 316 § 1 i 328 § 2 KPC nie są zasadne. Powódka przedłożyła do akt sprawy zaświadczenie lekarskie o sta- nie zdrowia syna z dnia 9 kwietnia 1997 r. [...] i podlegało ono ocenie przez biegłych lekarzy specjalności właściwych dla schorzeń syna wnioskodawczyni. Wnioskodaw- czyni, działająca bez adwokata lub radcy prawnego, nie potrzebowała od Sądów do- datkowej pomocy albo wskazówek, a najlepszym na to dowodem jest to, że nie do- szło do żadnych jej zaniedbań w dokonaniu czynności procesowych w sprawie. Była natomiast pouczona o sposobie składania środków odwoławczych, z czego prawid- łowo skorzystała. Zaświadczenie lekarskie wydane w dniu 9 kwietnia 1997 r. przez lekarza - alergologa Bronisława N. potwierdza wcześniejsze jego rozpoznanie, że syn wnios- kodawczyni cierpi na astmę oskrzelową i pyłkowicę, czyli alergiczną astmę oskrze- lową. Dowód z tego dokumentu wykluczał potrzebę przeprowadzenia dowodu z zez- nań tego lekarza na te same okoliczności zarówno na wniosek strony jak i z urzędu (art.232 zdanie drugie KPC). W sprawie nie zachodziła też konieczność podjęcia czynności wyjaśniających (art.468 §2 pkt 3 KPC), gdyż w odwołaniu od decyzji orga- nu rentowego jedyną sporną okolicznością w sprawie była ocena stanu zdrowia syna wnioskodawczyni, dla której Sąd pierwszej instancji powołał dowód z opinii 2 biegłych lekarzy: internisty i pneumonologa. Zarzut naruszenia art.316 §1 w związku z art.328 §2 KPC także nie mógł być uznany za słuszny. Sąd pierwszej instancji wydał wyrok biorąc za podstawę stan rze- czy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, natomiast czym innym jest, że stan ten, w ocenie wnioskodawczyni, został ustalony w sposób nieprawidłowy. Nie jest bowiem prawdziwe twierdzenie kasacji, że dowód z zaświadczenia wystawionego przez lekarza Bronisława N. nie był brany pod rozwagę Sądów obu instancji, skoro został oceniony w opinii biegłych. Biegli wydali opinię po zbadaniu chłopca i zapoznaniu się z aktami sprawy dołączonej dokumentacji lekarskiej, w tym z Poradni Alergolo- gicznej, w której pracuje lekarz - specjalista Bronisław N. Biegli potwierdzili rozpoz- 5 nanie lekarza Bronisława N. zawarte w zaświadczeniu z 9 kwietnia 1997 r. [...] oce- niając, że stan zdrowia Łukasza K. wymaga okresowego leczenia, ale nie jest ko- nieczna stała opieka innej osoby, ani pomoc w postępowaniu leczniczym i rehabilita- cyjnym. Wnioski biegłych lekarzy nie są w niczym sprzeczne z dowodem znajdują- cym się w aktach sprawy, zostały uznane przez Sądy obu instancji za trafne i wiary- godne, nie wymagały zatem innego omówienia w uzasadnieniu wyroku o dokonane- go przez Sąd Apelacyjny. Niestwierdzenie bowiem choroby dziecka w bardzo po- ważnym stopniu upośledzającej sprawność jego organizmu, (§1 ust.3 pkt 4 rozpo- rządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r.), które wymagałoby stałej opieki matki, wyklucza jej uprawnienia do wcześniejszej emerytury. Z tych wszystkich względów i na podstawie art.393 12 KPC Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================