II UKN 483/97

Wyrok z dnia 28 stycznia 1998 r. II UKN 483/97 Fakt, że potknięcie się pracownika i jego upadek nastąpiło w trakcie ucieczki z miejsca pracy, spowodowanej obiektywnie nieuzasadnioną obawą, nie odbiera zdarzeniu cech wypadku przy pracy (art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawo- dowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz.144 ze zm.). Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (spra- wozdawca), Walerian Sanetra. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 1998 r. sprawy z powódz- twa Andrzeja P. przeciwko [...] Spółce Węglowej SA Kopalni Węgla Kamiennego "P." w P. o uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy, na skutek kasacji powoda od wy- roku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 8 maja 1997 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Jastrzębiu Zdroju z dnia 2 grudnia 1996 r. [...]. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 2 grudnia 1996 r. [...], Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jastrzębiu Zdroju ustalił, iż wypadek jakiemu uległ powód Andrzej P. w dniu 9 listopada 1992 r. był wypadkiem przy pracy w następujących okolicznościach faktycznych. W dniu 9 listopada 1992 r. powód pracował w pozwanej Kopalni Węgla Kamiennego "P." w P. na zmianie "B" przy obsłudze przenośnika zgrzebłowego w pobliżu brygady transportowej, wykonującej transport ręczny z przenośnika zgrzebłowego podścian- kowego do ściany. W pewnej chwili powód sądząc, że w jego kierunku nadjeżdża kolejka, mimo iż w tym dniu nie była ono uruchomiona, zaczął uciekać. W trakcie tej ucieczki upadł na składowisko elementów konstrukcji obudowy, doznając urazu pra- - 2 - wego barku i głowy. Za zgodą sztygara wyjechał na powierzchnię i został zaopatrzo- ny w punkcie opatrunkowym. W książce urazów odnotowano w tym dniu o godzinie 17 oo "stłuczenie stawu barkowego prawego". W dniu następnym powód udał się do Przychodni Przyzakładowej, a lekarz stwierdził i odnotował w dokumentacji uraz barku i palucha na skutek wypadku przy pracy. W ocenie Sądu przedstawiony prze- bieg zdarzenia daje podstawę do stwierdzenia, że opisane zdarzenie mając charak- ter nagły, będąc wywołane przyczyną zewnętrzną i mające związek czasowy i miejs- cowy z pracą, było wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Oceny tej nie zmienia fakt, że przestrach powoda był irracjonalny, bowiem - jak ustalono - kolejka w tym dniu nie była uruchomiona. W apelacji od tego wyroku strona pozwana podniosła, że wersja zdarzenia i jego skutku przedstawiona bezpośrednio po nim i w pozwie znacznie się różnią, a nowe okoliczności, w tym uraz głowy, zostały podane dopiero po wyczerpaniu przez powoda świadczeń ubezpieczeniowych z tytułu schorzeń barku. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach-Ośro- dek Zamiejscowy w Rybniku - w uwzględnieniu apelacji pozwanej - zmienił zaskar- żony wyrok i oddalił powództwo (wyrok z dnia 8 maja 1997 r. [...]). W ocenie tego Sądu, w świetle przeprowadzonego postępowania dowodowego brak podstaw do uznania, że zdarzenie wywołane było przyczyną zewnętrzną. Przestrach powoda i ucieczka z miejsca wykonywania pracy były wynikiem "wyobraźni o zagrożeniu", a więc przyczyny wewnętrznej, istniejącej tylko w świadomości powoda. Niezależnie od tego, nie została nadto spełniona kolejna przesłanka, warunkująca uznanie zda- rzenia za wypadek przy pracy, to jest związku zdarzenia z pracą, "bowiem na skutek przyczyny wewnętrznej związek ten został bezpodstawnie zerwany". Marginesowo Sąd zwrócił uwagę, że uraz głowy został przez powoda powołany dopiero w dniu 2 listopada 1995 r. w czasie badań przez lekarzy - biegłych sądowych dla potrzeb sprawy [...]. Powyższy wyrok zaskarżył kasacją powód i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy wypadkowej - przez błędną wykładnię, wniósł o jego uchylenie i "przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania". Zdaniem - 3 - kasacji interpretacja powołanego przepisu dokonana przez Sąd Wojewódzki jest nietrafna w odniesieniu do pojęcia przyczyny zewnętrznej, gdyż nie bierze pod uwagę warunków pracy w kopalni. W odpowiedzi na kasację, pozwana wniosła o jej oddalenie, podzielając ustalenia i pogląd prawny Sądu Wojewódzkiego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podniesiony w kasacji zarzut dokonania przez Sąd Wojewódzki błędnej wy- kładni art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej jest uzasadniony. Wskazany przepis definiu- jąc pojęcie wypadku przy pracy stanowi, że jest nim zdarzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w związku z pracą. W ukształtowanym już orzecznictwie sądowym wskazuje się, że typowym przykładem "nagłego zdarzenia" jest doznanie obrażeń w wyniku upadku i uderzenia o twarde przedmioty w miejscu pracy, zaś przyczyną zewnętrzną będzie przede wszystkim uraz mechaniczny (ude- rzenie), ale także uraz innego rodzaju, w tym także uraz doznany na skutek działania czynnika mechanicznego lub związku chemicznego (por. wyroki Trybunału Ubezpie- czeń Społecznych z dnia 19 września 1958 r., T R III 149/58, OSPiKA z. 3 poz. 63; Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1977 r., III PRN 50/76, OSNCP 1977 z. 10 poz. 193). W rozważanej sprawie, na tle ustalonego stanu faktycznego, nie może być wątpliwości, że zdarzenie jakie miało miejsce w dniu 9 listopada 1992 r. miało cha- rakter nagły. Zachowany został także związek zdarzenia z wykonywaną przez powo- da pracą, a także zewnętrzność przyczyny - potknięcia się i upadek na elementy konstrukcji obudowy. Fakt, że potknięcie to i jego skutek nastąpiło w trakcie ucieczki spowodowanej przestrachem - obiektywnie nieuzasadnionym - nie odbiera zdarzeniu cech wypadku przy pracy, co trafnie ocenił Sąd pierwszej instancji. Przyczyną zda- rzenia był uraz mechaniczny - upadek na konstrukcję obudowy - spowodowany pot- knięciem się pracownika, natomiast nie ma przesądzającego znaczenia prawnego ustalenie, czy sama ucieczka ze stanowiska pracy była obiektywnie uzasadniona. To, że w dniu 9 listopada 1992 r. nie była uruchomiona kolejka, a więc nie istniało zagrożenie dla życia, czy zdrowia powoda, nie odbiera zdarzeniu cech zewnętrzno- - 4 - ści. W warunkach pracy w kopalni, przy panującym hałasie, pracownik mógł być przekonany o grożącym mu niebezpieczeństwie, co w jego przekonaniu uzasadniało ucieczkę. Przyczyną sprawczą zdarzenia może być każdy czynnik zewnętrzny (a więc nie wynikający z wewnętrznych właściwości człowieka), który wywołał w istnie- jących warunkach szkodliwe skutki. W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sę- dziów Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1963 r., III PO 15/62 (OSNCP 1963 z. 10 poz. 215), wskazano, że przyczyną zewnętrzną może być także praca i czynność samego poszkodowanego. Podkreślono, że "Za przyczynę zewnętrzną należy uznać, zarówno działanie maszyny uszkadzającej ciało, jak i uderzenie spadającego przedmiotu, podźwignięcie się pracownika, niezręczny ruch jego ręki powodującej uderzenie i jej uszkodzenie, jak wreszcie potknięcia się na gładkiej powierzchni i złamanie nogi (...)". Rozważania te - w pełni podzielane przez skład rozpoznający tę sprawę - prowadzą więc do konkluzji, że Sąd Wojewódzki błędnie zinterpretował "przyczynę zewnętrzną", naruszając art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r., co trafnie zarzuciła kasacja. Wobec rozważań Sądu Wojewódzkiego na temat skut- ków upadku, trzeba też zauważyć, że do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy, nie jest wymagane wystąpienie skutku w postaci uszczerbku na zdrowiu. Uszczerbek taki jest niezbędną przesłanką tylko dla uzyskania świadczeń z ustawy wypadkowej, te zaś nie były przedmiotem niniejszego postępowania. Gdy więc nie ma istotnych naruszeń przepisów postępowania, a zachodzi je- dynie naruszenie prawa materialnego, orzeczono co do istoty sprawy, zmieniając zaskarżony wyrok i oddalając apelację pozwanej Kopalni od wyroku Sądu pierwszej instancji na podstawie art. 393 15 KPC. ========================================