II UKN 413/97

Wyrok z dnia 15 grudnia 1997 r. II UKN 413/97 Okresy pracy sprzedawcy wody sodowej z saturatora, wykonywanej na podstawie umowy agencyjnej, przez okres krótszy niż 6 miesięcy w roku, nie są okresami składkowymi (art. 2 ust. 2 pkt 12 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o zasadach rewaloryzacji emerytur i rent - Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm. w związku z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu spo- łecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecz- nionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia - jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.). Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN Maria Mańkowska, Jadwiga Skibińska-Adamowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 1997 r. sprawy z wniosku Antoniny Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro- kiem z dnia 20 maja 1997 r. zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 5 grudnia 1996 r. i oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W. z dnia 20 czerwca 1996 r. Decyzją tą organ rentowy odmówił wnioskodawczyni prawa do emerytury, ponieważ nie udowodniła wymaganego przez przepis art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. 20-letniego okresu zatrudnienia. Zakład Ubezpie- czeń Społecznych uwzględnił 4 lata 3 miesiące 10 dni okresów składkowych oraz 5 2 lat 9 miesięcy i 13 dni okresów nieskładkowych - łącznie 10 lat 23 dni. Nie uwzględ- niono zatrudnienia wnioskodawczyni jako przedszkolanki od 15 stycznia 1953 r. do 20 października 1959 r. ze względu na brak świadectwa pracy oraz okresu pracy przy saturatorze w charakterze jego dzierżawcy w latach 1964-79, wobec braku wy- kazu miesięcy, w których praca ta była wykonywana. Sąd Wojewódzki po przesłuchaniu świadków i przeprowadzeniu dowodu z akt osobowych wnioskodawczyni uwzględnił okres jej pracy w przedszkolu od 1 stycznia 1953 r. do 30 listopada 1958 r. (5 lat 11 miesięcy) oraz w Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców w W. przez 4 lata 10 miesięcy 15 dni. Łączny okres składkowy Sąd Wojewódzki ustalił na 15 lat 25 dni, a okres nieskładkowy na 5 lat 9 miesięcy 13 dni (po zmniejszeniu do 1/3 uwzględnionego okresu składkowego). Zdaniem Sądu Wo- jewódzkiego wnioskodawczyni udowodniła staż pracy wynoszący 20 lat 1 miesiąc 3 dni i nabyła prawo do emerytury od 14 marca 1995 r. Sąd zaliczył pracę w charakte- rze „agenta saturatora” z wodą sodową po 5 miesięcy 15 dni w latach 1968-73, 1977-79 oraz w roku 1967 r. - 2 miesiące 10 dni, a w 1976 r. - 1 miesiąc 15 dni. Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację organu rentowego od wyroku Sądu I ins- tancji. Sąd Apelacyjny powołał się na art. 2 ust. 1 ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent... (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) i podał, że zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń uwzględnia się jako okresy składkowe m.in. okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości określonej w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie przepi- sów o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, przepisów wymienionych w art. 1 pkt 2-5. W art. 1 ust. 1pkt 3 wymieniona jest ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospo- darki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.). Zdaniem Sądu Apelacyjnego z mate- riału sprawy nie wynika, aby wnioskodawczyni miała zawartą umowę agencyjną lub umowę zlecenia i była na podstawie którejkolwiek z tych umów zgłoszona do ubez- pieczenia społecznego. Sąd Apelacyjny podkreślił, że w tych okolicznościach brak było podstaw do przyjęcia, że praca wnioskodawczyni przy obsłudze saturatora od- powiada okresom składkowym w łącznej ilości 4 lat 10 miesięcy 15 dni. Sąd Woje- wódzki ustalił, że praca ta trwała po 5 i pół miesiąca lub krócej. Sąd Apelacyjny powołał się na treść przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r., zgodnie z którymi dla objęcia ubezpieczeniem społecznym osób wykonujących 3 pracę na podstawie umowy zlecenia lub agencyjnej, koniecznem było, aby praca trwała nieprzerwanie co najmniej 6 miesięcy w roku. Dopiero w 1991 r. warunek ten został zmniejszony do 30 dni, a w 1994 r. do 15 dni pracy w miesiącu. Sąd Apela- cyjny wyjaśnił, że nawet przy założeniu, iż w spornym okresie wnioskodawczyni wy- konywała pracę na podstawie umowy agencyjnej lub zlecenia, to wobec bezspor- nego faktu, że praca nie była świadczona nieprzerwanie przez 6 miesięcy każdego roku, okres jej nie może być traktowany jako okres składkowy. Okresy składkowe, które wnioskodawczyni udowodniła wynoszą 10 lat 1 miesiąc 10 dni, okresy nies- kładkowe - 10 lat 7 miesięcy 28 dni. Sąd Apelacyjny powołał się na art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent..., zgodnie z którym okresy nieskładkowe uwzględnia się w rozmiarze nie przekraczającym 1/3 okresów składkowych. W konsekwencji łączny okres składkowy i nieskładkowy wnioskodawczyni wynosi 13 lat 5 miesięcy i nie jest wystarczający do przyznania prawa do emerytury. W kasacji pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił Sądowi Apelacyjnemu nie- właściwe zastosowanie przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o re- waloryzacji emerytur i rent oraz naruszenie art. 328 § 2 KPC przez pominięcie znaj- dujących się w aktach sprawy dowodów potwierdzających pracę powódki w WSS „Społem”. W konkluzji pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji organu rentowego lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji podano, że Sąd Apela- cyjny w sposób wewnętrznie sprzeczny ustalił, że umowa powódki z WSS „Społem” miała charakter cywilnoprawny, a jednocześnie swoje stanowisko uzasadnił brakiem 6 miesięcznego okresu zatrudnienia. Ponadto, w ocenie wnoszącego kasację, prze- pisy ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonują- cych pracę na podstawie umowy agencyjnej lub zlecenia nie miały do wnioskodaw- czyni zastosowania, gdyż rozpoczęła pracę przed wejściem w życie tej ustawy. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: 4 Wielokrotnie już w dotychczasowych orzeczeniach Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że kasacja oparta na zarzucie naruszenia przez Sąd II instancji „całej” ustawy nie odpowiada podstawom kasacji określonym w art. 393 1 KPC. Ponadto, wbrew wywodom kasacji, Sąd Apelacyjny nie dokonał ustaleń w sposób „wewnętrz- nie sprzeczny”. Z pisma WSS Społem z dnia 28 marca 1996 r. wynika, że agenci wózków saturatorowych zawierali ze Spółdzielnią umowę cywilnoprawną na dzier- żawę wózka i butli gazowej. Zawarcie umowy na dzierżawę wózka saturatorowego, nie miało wpływu na to, że dzierżawcy tych wózków wykonywali na rzecz Społem pracę w oparciu o umowę agencyjną. Były to dwie niezależne od siebie umowy i takie ustalenie Sądu Apelacyjnego nie może być potraktowane jako sprzeczne wewnętrznie. Prawidłowo Sąd Apelacyjny odwołał się do przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubez- pieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.). Sąd Wojewódzki w ustaleniach swoich i rozważaniach przepisy tej ustawy całkowicie pominął, czym dopuścił się naruszenia jej art. 1. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 3 tej ustawy, obowiązkowe ubezpieczenie spo- łeczne obejmuje osoby wykonujące stale i odpłatnie pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia zawartej z jednostkami gospodarki uspołecznionej. Za pracę wykonywaną stale uważa się pracę, która trwa nieprzerwanie 6 miesięcy. Zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. okresy ubezpieczenia określane dotychczasowymi przepisami, normującymi zasady ubezpieczenia spo- łecznego osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zle- cenia, są okresami ubezpieczenia w rozumieniu ustawy. Przepisy te to przepisy wydane na podstawie art. 47 ustawy z dnia 29 marca 1965 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników, które do wnioskodawczyni zas- tosowania nie miały (art. 46 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r.), albowiem nie obej- mowały sprzedawców wody sodowej z saturatora, zatrudnionych na podstawie umowy agencyjnej lub zlecenia, tylko osoby wymienione w tym przepisie enumera- tywnie. Sąd Wojewódzki ustalając, że wnioskodawczyni sprzedając wodę sodową w ramach umowy agencyjnej błędnie powołał jako dowód pracowniczą książeczkę zdrowia. Książeczka ta została wydana w 1962 r. ze względu na pracę wnioskodaw- czyni w przedszkolu, a nie z tytułu umowy agencyjnej. 5 Wnioskodawczyni złożyła do akt zaświadczenie Społem WSS W.Ś. z dnia 29 marca 1996 r. potwierdzające, iż była zatrudniona jako dzierżawca saturatora do wody sodowej od 20 lutego 1964 r. do 30 października 1979 r. przez 7 miesięcy w roku. Zaświadczenie to, słusznie wzbudziło wątpliwości Sądu Wojewódzkiego, który zwrócił się o bliższe wyjaśnienie dotyczące pracy wnioskodawczyni do WSS Społem. Spółdzielnia ta pismem z dnia 25 września 1996 r. wyjaśniła, że nie dysponuje żadnymi dokumentami dotyczącymi pracy agentów wózków saturatorowych. Stąd ustalenia Sądu Wojewódzkiego co do przebiegu tej pracy, przeciętnie po 5 i pół mie- siąca w roku budziły wątpliwości. Ustalenia te, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny pozostawały w sprzeczności z art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r., której przepisy Sąd Wojewódzki pominął. Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 12 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń uwzględnia się jako okresy składkowe okresy pracy na obszarze Państwa Polskiego wykonywanej na rzecz jednostek gospodarki uspo- łecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które wpłacono składkę na ubezpieczenie społeczne lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki, wykonywanej przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z tego tytułu, jeżeli wykonywanie umowy odpowiadało warunkom ubezpieczenia. Wnioskodawczyni, wykonując pracę agenta przy sprzedaży wody sodowej z saturatora dzierżawionego od Spółdzielni Spożywców Społem przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wyko- nujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu; obowią- zek ubezpieczenia nie powstał także po dniu wejścia w życie ustawy ze względu na to, że praca nie była wykonywana stale w rozumieniu tej ustawy. W konsekwencji wnioskodawczyni nie dysponuje okresem zatrudnienia wy- maganym przez art. 26 ustawy o z.e.p. do nabycia prawa do emerytury, co prawid- łowo ustalił Sad Apelacyjny. Zarzut kasacji naruszenia przez Sąd II instancji art. 328 KPC przez pominięcie dowodów pracy wnioskodawczyni w WSS Społem, jest całko- wicie chybiony, gdyż już Sąd Wojewódzki dowodom tym nie dał wiary ustalając inny przebieg tej pracy. Dlatego też Sąd Najwyższy na mocy art. 393 12 KPC orzekł jak w sentencji. ========================================